Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών: Η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί να εξαντλείται στον συντονισμό της κρίσης
Η νέα υπουργική απόφαση για τα Τοπικά Επιχειρησιακά Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας επιχειρεί ματαίως να βάλει ένα σαφέστερο πλαίσιο λειτουργίας στους Δήμους, αφήνοντας όμως σημαντικά κενά εκεί όπου σήμερα κρίνεται η πραγματική ανθεκτικότητα των πόλεων: στον επιχειρησιακό σχεδιασμό, στην επιστημονική τεκμηρίωση, στη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας, στην περιβαλλοντική πρόληψη και αποκατάσταση μετά την καταστροφή και στους πόρους.
Το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών θεωρεί θετική κάθε προσπάθεια που αποσαφηνίζει αρμοδιότητες και δημιουργεί σταθερούς μηχανισμούς συνεργασίας μεταξύ Δήμων, Περιφερειών, Πυροσβεστικής, Αστυνομίας, Δασικών Υπηρεσιών και των υπόλοιπων φορέων Πολιτικής Προστασίας.
Η υπ’ αριθμ. ΥΠ 2398 απόφαση, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β’ 4920/5.8.2026, καθορίζει έστω και καθυστερημένα τη σύνθεση, τις αρμοδιότητες, τον τρόπο συνεδρίασης και τις βασικές διαδικασίες λειτουργίας των Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π., χαρακτηρίζοντας μάλιστα τις ρυθμίσεις της ως τις ελάχιστες προϋποθέσεις λειτουργίας τους.
Ωστόσο, ένα σύγχρονο σύστημα Πολιτικής Προστασίας δεν μπορεί να είναι δημαρχοκεντρικό, ούτε να μετριέται μόνο από το πόσο καλά συγκαλείται μια σύσκεψη όταν η καταστροφή βρίσκεται προ των πυλών.
Εντάσσεται δε στο πλαίσιο μιας σειράς νόμων και αποφάσεων που απομονώνουν τις τοπικές κοινωνίες από την τοπική αυτοδιοίκηση καθώς φιμώνει και αυτό τα Δημοτικά Συμβούλιο από κάθε σχεδιασμό.
Χρειάζεται επιχειρησιακό σύστημα και όχι μόνο συντονιστικό όργανο
Η απόφαση περιγράφει αναλυτικά ποιοι συμμετέχουν στο Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π., ποιος προεδρεύει, πώς καταρτίζεται η ημερήσια διάταξη, πώς τηρούνται τα πρακτικά και πώς καταγράφονται οι δεσμεύσεις των συμμετεχόντων φορέων. Δεν θεσπίζει, όμως, μέσα στο ίδιο πλαίσιο ένα ενιαίο επιχειρησιακό πρότυπο λειτουργίας για όλους τους Δήμους.
Δεν προβλέπεται ειδικό επιχειρησιακό πρόγραμμα του Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π., αναλυτικό οργανόγραμμα επιχειρησιακής λειτουργίας ή μητρώο διαδικασιών που να αποτυπώνει με σαφήνεια: ποιος ενεργοποιείται, με ποια σειρά, με ποιο πρωτόκολλο, με ποιους χρόνους ανταπόκρισης, ποιος παρακολουθεί τα αιτήματα συνδρομής, ποιος πιστοποιεί την ολοκλήρωση κάθε ενέργειας και πώς αξιολογείται συνολικά η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού.
Η απόφαση προβλέπει ότι το Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π. παρέχει κατευθυντήριες οδηγίες προς το Αυτοτελές Τμήμα Πολιτικής Προστασίας για την κατάρτιση του Τοπικού Σχεδίου Πολιτικής Προστασίας, χωρίς όμως να εξειδικεύει στην ίδια την απόφαση ένα ενιαίο υποχρεωτικό πρότυπο επιχειρησιακής λειτουργίας του Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π.
Αυτό αφήνει ένα σημαντικό περιθώριο διαφορετικής και αυθαίρετης εφαρμογής από Δήμο σε Δήμο.
Δεν μπορεί κάθε Δήμος να ανακαλύπτει μόνος του τις διαδικασίες μέσα στην κρίση
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο εμφανές από τη διάταξη σύμφωνα με την οποία ζητήματα διαδικασίας ή άλλα προβλήματα που προκύπτουν κατά τη διεξαγωγή των συνεδριάσεων επιλύονται άμεσα με απόφαση του Προέδρου (Δημάρχου) του Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π.
Η ευελιξία είναι απαραίτητη στην αντιμετώπιση μιας καταστροφής. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί υποκατάστατο της προκαθορισμένης επιχειρησιακής διαδικασίας. Η Πολιτική Προστασία χρειάζεται πρωτόκολλα πριν από την κρίση και όχι αυτοσχεδιασμό κατά τη διάρκειά της. Η επιστημονική γνώση παραμένει στην περιφέρεια του συστήματος
Ο μόνιμος πυρήνας του Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π. αποτελείται κυρίως από διοικητικούς και επιχειρησιακούς εκπροσώπους δημόσιων υπηρεσιών.
Η απόφαση επιτρέπει στον Δήμαρχο να προσκαλεί στελέχη δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και άλλων οργανισμών, ενώ προβλέπει ειδικά ορισμένους φορείς, όπως τον ΟΑΣΠ για σεισμικό και ηφαιστειακό κίνδυνο.
Δεν κατοχυρώνει όμως έναν μόνιμο και διακριτό ρόλο για εξειδικευμένους επιστήμονες του περιβάλλοντος, της κλιματικής προσαρμογής, της υδρολογίας, της δασολογίας, της γεωλογίας, της οικολογίας ή της διαχείρισης κινδύνων. Στην εποχή της κλιματικής κρίσης αυτό αποτελεί σοβαρή αδυναμία.
Οι αποφάσεις για πλημμύρες, πυρκαγιές, καύσωνες, διάβρωση εδαφών, λειψυδρία και απώλεια φυσικών οικοσυστημάτων δεν είναι μόνο επιχειρησιακά ζητήματα. Είναι πρωτίστως ζητήματα επιστημονικής πρόβλεψης και τεκμηρίωσης.
Περιορισμένη και η θεσμοθετημένη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας
Η απόφαση προβλέπει συμμετοχή εκπροσώπων εθελοντικών οργανώσεων που είναι ενταγμένες στο Ενιαίο Μητρώο Εθελοντισμού Πολιτικής Προστασίας και των Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων. Δεν προβλέπει όμως μια οργανωμένη διαδικασία συμμετοχής των τοπικών επιστημονικών φορέων, περιβαλλοντικών συλλόγων, επαγγελματικών οργανώσεων, ενώσεων πολιτών ή κατοίκων με ειδική γνώση της περιοχής.
Ούτε καμία συζήτηση και έγκριση από το Δημοτικό Συμβούλιο. Καμία πρόβλεψη για συμμετοχή και Διαβούλευση Όσο καλά και να στελεχωθεί ένα ΤΕΣΟΠ κανείς δεν γνωρίζει καλύτερα τις απειλές και τις εφικτές λύσεις από τους ίδιους τους κατοίκους. Η νέα απόφαση αγνοεί παντελώς την κοινωνική εμπειρία και κρίση.
Κι όμως, η τοπική γνώση είναι πολλές φορές κρίσιμη.
Οι κάτοικοι γνωρίζουν πού πλημμυρίζει ένας δρόμος πριν αποτυπωθεί σε έναν χάρτη, πού έχει εγκαταλειφθεί ένα ρέμα, ποιο δασικό μονοπάτι είναι απροσπέλαστο, ποιοι ηλικιωμένοι ή ευάλωτοι πολίτες χρειάζονται υποστήριξη και ποιες υποδομές παρουσιάζουν χρόνια προβλήματα. Η Πολιτική Προστασία δεν πρέπει να είναι ένα κλειστό διοικητικό σύστημα.
Το μεγάλο κενό: τι γίνεται με το περιβάλλον μετά την καταστροφή;
Η απόφαση εντάσσει το Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π. σε ολόκληρο τον κύκλο διαχείρισης καταστροφών και αναφέρεται γενικά στην πρόληψη, την ετοιμότητα, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση.
Αυτό όμως δεν μεταφράζεται σε ειδικές και συγκεκριμένες προβλέψεις για την αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος. Δεν περιγράφεται ιδιαίτερος μηχανισμός για:
την αποκατάσταση καμένων οικοσυστημάτων,
την αντιδιαβρωτική προστασία μετά από πυρκαγιές,
την αποκατάσταση ρεμάτων και υδατικών συστημάτων,
την προστασία του εδάφους μετά από πλημμύρες ή πυρκαγιές,
την αποκατάσταση του αστικού και περιαστικού πρασίνου,
την αξιολόγηση της απώλειας βιοποικιλότητας,
ούτε την παρακολούθηση της οικολογικής αποκατάστασης σε βάθος χρόνου.
Και εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην αποκατάσταση από μια καταστροφή και στην αποκατάσταση του περιβάλλοντος που καταστράφηκε.
Το πρώτο μπορεί να σημαίνει αποκατάσταση δρόμων, δικτύων, κτιρίων και της καθημερινής λειτουργίας μιας περιοχής.
Το δεύτερο απαιτεί ειδικό επιστημονικό σχεδιασμό, πολυετή παρακολούθηση και σαφείς οικολογικούς στόχους.
Αυτό το δεύτερο σκέλος δεν εξειδικεύεται στην υπουργική απόφαση.
Χωρίς προσωπικό και πόρους δεν υπάρχει Πολιτική Προστασία
Υπάρχει τέλος μία βασική αντίφαση που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η απόφαση αυξάνει τις οργανωτικές και επιχειρησιακές απαιτήσεις για τους Δήμους και προβλέπει ακόμη και 24ωρη λειτουργία του Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π. κατά την εξέλιξη μιας καταστροφής, αλλά ταυτόχρονα αναφέρεται ρητά ότι από τις διατάξεις της δεν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του κρατικού προϋπολογισμού.
Ποιος ακριβώς θα υποστηρίξει αυτή τη λειτουργία;
Με ποιες βάρδιες;
Με ποιους μηχανικούς, περιβαλλοντολόγους, δασολόγους, γεωλόγους, υδρολόγους και ειδικούς στη διαχείριση κινδύνων;
Με ποια πληροφοριακά συστήματα και με ποιον εξοπλισμό;
Με ποιους πόρους;
Η κλιματική κρίση δεν αντιμετωπίζεται με περισσότερες συνεδριάσεις.
Αντιμετωπίζεται με στελεχωμένες υπηρεσίες, επιστημονική γνώση, προκαθορισμένες διαδικασίες, σύγχρονα δεδομένα, ασκήσεις ετοιμότητας και σταθερή χρηματοδότηση.
Οι προτάσεις του Δικτύου Πράσινων Αυτοδιοικητικών
Το Δίκτυο Πράσινων Αυτοδιοικητικών θεωρεί ότι το νέο πλαίσιο πρέπει να συμπληρωθεί με:
-
ενιαίο πρότυπο επιχειρησιακής λειτουργίας των Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π. για όλους τους Δήμους,
-
σαφές οργανόγραμμα ρόλων και ευθυνών ανά κατηγορία κινδύνου για όλες τις υπηρεσίες ενός Δήμου,
-
μητρώο επιχειρησιακών διαδικασιών και πρωτοκόλλων ενεργοποίησης,
-
συγκεκριμένους δείκτες ετοιμότητας και αξιολόγησης μετά από κάθε συμβάν,
-
θεσμοθετημένη συμμετοχή επιστημόνων περιβάλλοντος και ειδικών στην κλιματική ανθεκτικότητα,
-
ουσιαστική συμμετοχή τοπικών φορέων, εθελοντικών οργανώσεων και κοινωνίας των πολιτών,
-
ειδικό κεφάλαιο και διαδικασίες για την οικολογική και περιβαλλοντική αποκατάσταση μετά από καταστροφές,
-
ανοιχτά δεδομένα, δημοσιοποίηση και διαβούλευση για τις συνεδριάσεις και τις αποφάσεις και έγκριση από τα Δημοτικά Συμβούλια,
-
καθώς και επαρκή και μόνιμη χρηματοδότηση και στελέχωση των δημοτικών υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης.
Δεν αρκεί λοιπόν να γνωρίζουμε ποιοι θα καθίσουν γύρω από το τραπέζι όταν ξεσπάσει μια καταστροφή.
Πρέπει να έχουμε αποφασίσει πολύ νωρίτερα ποιος κάνει τι, με ποια μέσα, με ποιες διαδικασίες, με ποια επιστημονική υποστήριξη και –κυρίως– πώς η περιοχή θα γίνει πραγματικά ασφαλέστερη και περιβαλλοντικά ανθεκτικότερη μετά την καταστροφή με λύσεις βασισμένες στην Φύση.
