Παρά το γεγονός ότι το μερίδιο συμμετοχής των ΑΠΕ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα συνεχίζει να αυξάνεται (το 2025 έφτασε το 60,9%) το κόστος του ρεύματος στη χώρα μας παραμένει υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Σύμφωνα με στοιχεία που επεξεργάστηκε το Green Tank, η Ελλάδα ήταν κατά το 2025 η ακριβότερη χώρα της ΕΕ-27 στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων λιανικής με βάση την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και η 3η ακριβότερη στις ονομαστικές τιμές του ρεύματος.
Αυτό παρά το ότι το κόστος παραγωγής από τον ήλιο και τον άνεμο είναι σχεδόν μηδενικό, καθιστώντας τις ΑΠΕ τη φθηνότερη πηγή ενέργειας στο μίγμα. Ο λόγος για το παραπάνω παράδοξο οφείλεται κυρίως στη δομή των λογαριασμών, όπου η ηλεκτρική ενέργεια επιβαρύνεται σημαντικά από φόρους, τέλη και ρυθμιζόμενες χρεώσεις (όπως τα τέλη δικτύου και οι επιβαρύνσεις για τη μετάβαση). Οφείλεται επίσης στον τρόπο καθορισμού της τιμής της πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας στο «χρηματιστήριο ενέργειας», όπου η τιμή εκκαθάρισης ορίζεται από την τελευταία και πιο ακριβή μονάδα που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση (οριακή τιμή) – και αυτή αντιστοιχεί στο κόστος των ορυκτών καυσίμων που μπαίνουν στο μίγμα.
Οι παραπάνω στρεβλώσεις δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στην πράσινη μετάβαση, καθώς αποθαρρύνουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις από το να στραφούν σε καθαρότερες τεχνολογίες (όπως οι αντλίες θερμότητας και η ηλεκτροκίνηση).
Η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον εξηλεκτρισμό του τομέα ενέργειας
Για την αντιμετώπιση αυτής της στρέβλωσης, το Σχέδιο Εξηλεκτρισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που κατατέθηκε από την ΕΕ τον περασμένο μήνα θέτει σαφείς στόχους και κατευθύνσεις για τα κράτη-μέλη:
-
Ανώτατο όριο σχετικής τιμής έως το 2030: Προτείνεται η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας να μην υπερβαίνει κατά περισσότερο από 2,5 φορές την τιμή του φυσικού αερίου για τα νοικοκυριά και 2 φορές για τη βιομηχανία.
-
Φορολογική αναδιάρθρωση: Ενθαρρύνεται η χαμηλότερη φορολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα, καθώς και η μείωση των τελών δικτύου για ειδικές κατηγορίες (π.χ. ενεργοβόρα βιομηχανία, ενεργειακές κοινότητες).
-
Ευελιξία και αποθήκευση: Με την ενίσχυση έξυπνων λύσεων, της αποθήκευσης ενέργειας και της ανταπόκρισης στη ζήτηση, το σύστημα θα αξιοποιεί πλήρως την εγχώρια παραγωγή ΑΠΕ, αποφεύγοντας τις περικοπές πράσινης ενέργειας και μειώνοντας το συνολικό κόστος υποδομών προς όφελος των καταναλωτών.
Ανάγκη για συνολική μεταρρύθμιση του ενεργειακού συστήματος στην Ελλάδα
Η πολιτική οικολογία δεν αντιμετωπίζει την ενέργεια απλώς ως καταναλωτικό εμπόρευμα, αλλά ως κοινό αγαθό και θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα. Από αυτή τη σκοπιά, η ενεργειακή φτώχεια και οι στρεβλώσεις στην τιμολόγηση δεν είναι τεχνικά ατυχήματα, αλλά αποτέλεσμα της υπέρμετρης εμπορευματοποίησης της αγοράς και του συγκεντρωτικού μοντέλου παραγωγής.
Η πρόταση των ΠΡΑΣΙΝΩΝ -Οικολογία δομείται σε 4 βασικούς πυλώνες για μια δίκαιη, συμπεριληπτική και οικολογική μεταρρύθμιση του ενεργειακού συστήματος στην Ελλάδα:
1. Δημοσιονομική & Φορολογική Αναδιάρθρωση («Ο Ρυπαίνων Πληρώνει»):
-
Αντίστροφη Φορολογική Κλίμακα: Μετατόπιση του φορολογικού βάρους από την ηλεκτρική ενέργεια στα ορυκτά καύσιμα. Σταδιακή μείωση του ΦΠΑ στο ρεύμα για τη βασική οικιακή κατανάλωση και μεταφορά των επιβαρύνσεων/τελών στους μεγάλους καταναλωτές και στα ορυκτά καύσιμα (π.χ. φυσικό αέριο, πετρέλαιο).
-
Οικολογική Τιμολόγηση: Εισαγωγή κλιμακωτής τιμολόγησης όπου η βασική, αξιοπρεπής κατανάλωση ανά νοικοκυριό επιδοτείται ή τιμολογείται χαμηλά, ενώ η υπερβολική/πολυτελής κατανάλωση επιβαρύνεται προοδευτικά.
-
Κατάργηση των επιδοτήσεων ορυκτών καυσίμων οι οποίες οι οποίες είναι οικονομικά μη αποδοτικές και διαιωνίζουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
2. Ενεργειακή Δημοκρατία & Ενεργειακές Κοινότητες:
-
Διασφάλιση ηλεκτρικού χώρου για τις Κοινότητες: Δεσμευτικός όγκος στο δίκτυο (Grid capacity) αποκλειστικά για Ενεργειακές Κοινότητες ευάλωτων ομάδων, Δήμων και τοπικών φορέων, ώστε η παραγωγή να καταναλώνεται τοπικά (Virtual Net Metering).
-
«Ηλιακή Αλληλεγγύη»: Αντικατάσταση των παθητικών επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος με ενεργητική επιδότηση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών /αποθήκευσης σε πολυκατοικίες, κοινωνικές κατοικίες και ευάλωτα νοικοκυριά, ώστε να μηδενιστεί μόνιμα το κόστος τους.
3. Ρυθμιστικές Αλλαγές & Αποσύνδεση από την Κερδοσκοπία:
-
Μεταρρύθμιση του Μοντέλου Αγοράς (Pay-as-Bid αντί Pay-as-Clear): Αποσύνδεση της τιμής της πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας από την οριακή τιμή του ορυκτού αερίου, ώστε το χαμηλό κόστος των ΑΠΕ να μεταφέρεται απευθείας στους καταναλωτές.
-
Θεσμοθέτηση «Εγγυημένης Βασικής Ποσότητας»: Νομοθετική απαγόρευση διακοπής ρεύματος (Zero Disconnections) για τα ευάλωτα νοικοκυριά και παροχή μιας ελάχιστης δωρεάν ποσότητας ενέργειας για την κάλυψη βασικών αναγκών διαβίωσης (θέρμανση, ψύξη, μαγείρεμα).
4. Εξοικονόμηση Ενέργειας & Αποκεντρωμένη Υποδομή:
-
Επιδοτήσεις «Εξοικονομώ»: Διαφοροποιήσεις των επιδοτήσεων ανάλογα με τους δικαιούχους, δηλαδή επιδότηση 100% στα ευάλωτα στρώματα για θερμομόνωση, αντικατάσταση κουφωμάτων και τοποθέτηση αντλιών θερμότητας σε παλιές κατοικίες, χαμηλότοκα ή άτοκα δάνεια στα μεσαία στρώματα και φοροαπαλλαγές στα υψηλά οικονομικά στρώματα.
-
Φοροελαφρύνσεις για την εξοικονόμηση της ενέργειας στα νοικοκυριά, βιοτεχνίες, βιομηχανίες, αγροτικούς συνεταιρισμούς κ.ο.κ που σταδιακά μειώνουν την ετήσια κατανάλωση ενέργειας. Κάτι τέτοιο θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό καθώς η κατανάλωση ενέργειας έχει επιστρέψει στα προ του 2015 επίπεδα και δείχνει ανοδική τάση, το οποίο σημαίνει ότι θα χρειαστούμε επιπλέον χώρο για πλήρη μετάβαση σε ΑΠΕ (απαραίτητη η σωστή χωροθέτηση των ΑΠΕ).
-
Αξιοποίηση κοινοτικών πόρων με κοινωνικά κριτήρια: Κατεύθυνση των κοινοτικών πόρων (π.χ. Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα) κατά προτεραιότητα σε παλιά, μη μονωμένα κτίρια όπου διαμένουν νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα. Στοχευμένη χρήση των πηγών εσόδων (π.χ. από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών – ΣΕΔΕ) για την περαιτέρω προώθηση της απανθρακοποίησης της βιομηχανίας και του τομέα των μεταφορών.
-
Διαχειριστική Ευελιξία & Αποθήκευση: Προώθηση μικρής κλίμακας αποθήκευσης (μπαταρίες σε επίπεδο γειτονιάς/σπιτιού) αντί για γιγαντιαία συγκεντρωτικά έργα, διατηρώντας το όφελος στην τοπική οικονομία και μειώνοντας την ανάγκη για πανάκριβες επεκτάσεις του δικτύου μεταφοράς ενέργειας.
