Κριτική στην πρόσφατη Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου ασκούν οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ – Οικολογία, υποστηρίζοντας ότι το περιεχόμενό της δεν αποτυπώνει με την απαιτούμενη πληρότητα τις διαχρονικές και, κατά την άποψή τους, δομικές αδυναμίες που εξακολουθούν να επηρεάζουν τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών στην Ελλάδα.
Το Κράτος Δικαίου απαιτεί ουσιαστικό έλεγχο και όχι απλές διαπιστώσεις
Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ -Οικολογία για την Έκθεση της Κομισιόν
Η πρόσφατη Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα δεν αποτυπώνει με επάρκεια τις χρόνιες και δομικές αδυναμίες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών στη χώρα, τονίζουν οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ -Οικολογία. Διατηρεί τις 4 συστάσεις που είχε απευθύνει προς την Ελλάδα και το 2025, σχετικά με τη διαφθορά, την επιρροή των λόμπι, την προστασία των δημοσιογράφων από τις καταχρηστικές αγωγές και τη διαβούλευση με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
Συνολικά, όμως, υποβαθμίζοντας θέματα όπως οι τηλεφωνικές υποκλοπές και το έγκλημα των Τεμπών ή παραλείποντας άλλα, η Κομισιόν αποτυγχάνει να υπερασπιστεί τα θεμελιώδη δικαιώματα και δεν ασκεί τον εποπτικό της ρόλο με πληρότητα, αντικειμενικότητα και αυστηρότητα. Η χώρα χρειάζεται πραγματική διαφάνεια, ουσιαστική λογοδοσία, ελευθερία του Τύπου, σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών.
Η ποιότητα του Κράτους Δικαίου δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο με βάση την ψήφιση νέων νόμων ή τις κυβερνητικές εξαγγελίες. Το κρίσιμο ζήτημα, πέρα από τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, είναι αν οι θεσμοί λειτουργούν ανεξάρτητα, αν οι νόμοι εφαρμόζονται στην πράξη, αν υπάρχει πραγματική λογοδοσία και αν οι πολίτες απολαμβάνουν αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων τους.
Η Κομισιόν, βέβαια, διατηρεί τις τέσσερις συστάσεις που είχε απευθύνει προς την Ελλάδα και το 2025, καλώντας τη να εντείνει τις προσπάθειες για διώξεις και δικαστικές αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, να μεταρρυθμίσει το πλαίσιο για την άσκηση επιρροής με ορισμό του λομπίστα και τη χρήση μητρώου, να προχωρήσει τις εγγυήσεις για την ασφάλεια και προστασία των δημοσιογράφων από τις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs) και να ενισχύσει τη διαβούλευση με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Επίσης, είναι σημαντικό ότι στηρίζει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στο έργο της, απαντώντας έτσι και στον κ. Μητσοτάκη.
Παραλείπει, όμως, να αξιολογήσει ουσιαστικά άλλα σοβαρά ζητήματα που απασχολούν τη δημόσια ζωή, όπως η αποτελεσματικότητα των μηχανισμών λογοδοσίας, η διαφάνεια στη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων και στον έλεγχο του «πόθεν έσχες». Επιπλέον, συνδέει την ενίσχυση της ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης κυρίως με την έναρξη της διαδικασίας της συνταγματικής αναθεώρησης.
Περιορισμένη αναφορά γίνεται στην Έκθεση σε υποθέσεις με έντονο δημόσιο ενδιαφέρον, οι οποίες έχουν υποσκάψει τη λειτουργία των θεσμών, όπως το σκάνδαλο των τηλεφωνικών υποκλοπών, το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών και η αναζήτηση πολιτικών ή ποινικών ευθυνών. Η αποτίμηση της ποιότητας της δημοκρατίας δεν μπορεί να περιορίζεται στο ότι συνεχίζεται η δικαστική εξέταση ορισμένων πτυχών της χρήσης κατασκοπευτικού λογισμικού (spyware).
Παράλληλα, εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρά προβλήματα σχετικά με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη διερεύνηση καταγγελιών για περιστατικά κρατικής βίας και επαναπροωθήσεων, την εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην άσκηση του έργου τους.
Σύμφωνα με στοιχεία από περισσότερες από 40 ΜΚΟ σε 22 χώρες, η 850σέλιδη έκθεση της Ένωσης Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (Liberties) η Ελλάδα κατατάσσεται στην κατηγορία των «στάσιμων» στις συνθήκες του κράτους δικαίου ενώ οι μηχανισμοί της Ε.Ε. κρίνονται ως αναποτελεσματικοί, καθώς τα περισσότερα κράτη-μέλη δεν μετατρέπουν τις κατευθυντήριες γραμμές και τις συστάσεις σε συγκεκριμένες δράσεις. Η έκθεση αυτή εκτιμά ότι τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε., «αντανακλούν πολλά από τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν στα κράτη-μέλη» και απέτυχαν να υπερασπιστούν τα θεμελιώδη δικαιώματα, αφού κανονικοποίησαν τη χρήση έκτακτων, ταχείας διαδικασίας νομοθετικών διαδικασιών, περιόρισαν βασικές διασφαλίσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ηγήθηκαν μιας συντονισμένης εκστρατείας εναντίον οργανώσεων ελέγχου.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι, ενώ η ίδια η έκθεση της Κομισιόν καταγράφει τη χαμηλή εμπιστοσύνη των πολιτών και των επιχειρήσεων προς τους θεσμούς, δεν επιχειρεί να διερευνήσει τις βαθύτερες αιτίες αυτής της διαρκούς απαξίωσης. Η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με νομοθετικές εξαγγελίες, αλλά με θεσμούς που λειτουργούν με ανεξαρτησία, διαφάνεια, αποτελεσματικότητα και ίση μεταχείριση για όλους.
Οι ΠΡΑΣΙΝΟΙ -Οικολογία εκτιμούν ότι η μη εκλεγμένη Κομισιόν δεν ασκεί τον εποπτικό της ρόλο με πληρότητα, αντικειμενικότητα και αυστηρότητα απέναντι σε όλα τα κράτη-μέλη. Η υπεράσπιση του Κράτους Δικαίου αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν μπορεί να εξαντλείται στην καταγραφή τυπικών νομοθετικών μεταβολών χωρίς αξιολόγηση της πραγματικής εφαρμογής τους.
Η Ελλάδα χρειάζεται ισχυρούς και ανεξάρτητους θεσμούς, ουσιαστική λογοδοσία, πραγματική διαφάνεια, ελευθερία του Τύπου, σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Αυτές είναι οι προϋποθέσεις μιας σύγχρονης ποιοτικής δημοκρατίας.
