Στην Ικαρία ανοίγει η συζήτηση για τον «άλλο τουρισμό»: Στο επίκεντρο η βιωσιμότητα, η κοινωνία και η προστασία του τόπου – Τη δική της πρόταση για ένα διαφορετικό μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης καταθέτει η Ικαρία, φιλοξενώντας μια σειρά εκδηλώσεων αφιερωμένων στον εναλλακτικό και συμμετοχικό τουρισμό, με στόχο να αναδείξει τις προκλήσεις που δημιουργεί ο υπερτουρισμός αλλά και τις δυνατότητες μιας πιο βιώσιμης πορείας. Η πρωτοβουλία διοργανώνεται από την Εναλλακτική Δράση, σε συνεργασία με το Λύκειο Ελληνίδων, κοινωνικές συλλογικότητες και ενεργούς πολίτες του νησιού, επιδιώκοντας να ανοίξει έναν ουσιαστικό δημόσιο διάλογο για το μέλλον των τοπικών κοινωνιών απέναντι στις πιέσεις της μαζικής τουριστικής ανάπτυξης… Οι διοργανωτές επισημαίνουν ότι η συνεχής αύξηση της τουριστικής δραστηριότητας σε αρκετές περιοχές της χώρας δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για το φυσικό περιβάλλον, την τοπική οικονομία, την κοινωνική συνοχή, την πολιτιστική κληρονομιά και τα ιστορικά μνημεία. Παρεμβάσεις φορέων της αυτοδιοίκησης ζητούν ένα πιο ισορροπημένο μοντέλο ανάπτυξης. Η πρώτη εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 18 Ιουλίου, στο Κατσούλειο Μέγαρο, με θέμα: «Ο Άλλος Τουρισμός – Για τα Ιστορικά Μνημεία, τον Πολιτισμό, τη Φύση και την Κοινωνία» – Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να αναδείξει ένα μοντέλο τουρισμού που δεν μετριέται μόνο με τον αριθμό των επισκεπτών, αλλά και με τη συμβολή του στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και στην ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας

Η Εναλλακτική Δράση σε συνεργασία με το Λύκειο Ελληνίδων, κοινωνικές συλλογικότητες και ενεργούς πολίτες στην Ικαρία θα πραγματοποιήσει σειρά εκδηλώσεων που θα επικεντρώνουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που προκαλεί ο Τουρισμός.

Όπως είναι γνωστό ο τουρισμός, όπως έχει εξελιχθεί με τη μορφή του Υπερτουρισμού,  δημιουργεί πολύ μεγάλα προβλήματα, τόσο  στην τοπική οικονομία και στην κοινωνική ζωή, όσο και στο φυσικό περιβάλλον, τα ιστορικά μνημεία και τον πολιτισμό.

Η κατάσταση αυτή έχει σαν αποτέλεσμα σε πολλές περιοχές της χώρας, ιδιαίτερα σε γνωστούς τουριστικούς προορισμούς, να υπάρχουν αντιδράσεις όχι μόνο από τα κινήματα των πολιτών, αλλά και από θεσμικούς; φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης. Χαρακτηριστικό είναι το δημοσίευμα της “Καθημερινής” (31/12/2025), με τίτλο “Υψώνουν «τείχος» προστασίας στα νησιά των Κυκλάδων” σύμφωνα με το οποίο οι δήμαρχοι των Κυκλάδων ζητούν να απαγορευτούν στα νησιά τους οι στρατηγικές επενδύσεις για μεγάλες τουριστικές

Η Εναλλακτική Δράση έχει εδώ και πολλά χρόνια αναδείξει το πρόβλημα του Υπερτουρισμού με εκδηλώσεις σε πολλά μέρη της χώρας καθώς και με παρεμβάσεις σε διεθνείς συναντήσεις. Η πρώτη εκδήλωση στην Ικαρία θα γίνει το Σάββατο 18 Ιουλίου, στο Κατσούλειο Μέγαρο, στον Εύδηλο με θέμα “Ο ΑΛΛΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ-Για τα Ιστορικά Μνημεία, τον Πολιτισμό, τη Φύση και την Κοινωνία” 

Εναλλακτικός-συμμετοχικός τουρισμός

Η κοινωνικά και περιβαλλοντικά βιώσιμη απάντηση
στις καταστροφικές συνέπειες του κερδοσκοπικού
τουρισμού.
Οι δυνατότητες που προσφέρει ο τουρισμός
Η ανάγκη του ανθρώπου για δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου του και η γνωριμία με άλλα μέρη, με άλλους πολιτισμούς και  ανθρώπους, είτε στη χώρα του είτε σε άλλες χώρες, είναι μια από τις ζωτικές του ανάγκες, τόσο για την αναπαραγωγή της εργασιακής του δύναμης,   όσο και για τη συναισθηματική του ικανοποίηση.
Σημαντικό μέρος αυτών των αναγκών μπορούν να καλύψουν οι
εργαζόμενοι και όλοι οι πολίτες την περίοδο των διακοπών και των
ταξιδιών που πραγματοποιούν .

Στη διάρκεια των ταξιδιών  έχουμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε καινούργιους  πολιτισμούς, να επικοινωνήσουμε με ανθρώπους διαφορετικών περιοχών και κοινωνιών, να ενημερωθούμε για την καθημερινή τους ζωή και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, όπως και για τους αγώνες που κάνουν για να τα επιλύσουν. Με τον τρόπο αυτό οι ημέρες των ταξιδιών αποκτούν δημιουργικό περιεχόμενο, οι γνώσεις μας πολλαπλασιάζονται, οι σχέσεις μας με τους κατοίκους άλλων περιοχών γίνονται πιο στενές και δημιουργείται κλίμα φιλίας και αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων και των λαών.

Παράλληλα, οι επισκέψεις αυτές -ολιγοήμερες ή πολυήμερες-,  προσφέρουν στις τοπικές κοινωνίες ευκαιρίες για παραγωγική και οικονομική ανάπτυξη, για  προβολή της ιστορίας και του πολιτισμού τους όπως και των υπόλοιπων πλεονεκτημάτων που διαθέτουν (φυσικό περιβάλλον, τοπικά προϊόντα, τρόποι ψυχαγωγίας κ.α)
Η υπέρμετρη κερδοσκοπική τουριστική ανάπτυξη και τα προβλήματα που δημιουργεί  στην κοινωνία, στο φυσικό περιβάλλον και τον πολιτισμό
Όμως και την ανάγκη για ταξίδια, όπως και τις υπόλοιπες
ανθρώπινες ανάγκες το κυρίαρχο, σήμερα, οικονομικό μοντέλο τις
έχει μετατρέψει σε κερδοσκοπική δραστηριότητα, η οποία, ιδιαίτερα
την τελευταία δεκαετία μεγεθύνεται επικίνδυνα σε βάρος των τοπικών κοινωνιών, της τοπικής παραγωγής και της τοπικής
οικονομίας, σε βάρος των δικαιωμάτων των εργαζομένων στον τουρισμό, σε βάρος του φυσικού περιβάλλοντος, των ιστορικών
μνημείων, των παραδοσιακών τρόπων ζωής, αλλά και σε βάρος των
ίδιων των επισκεπτών. Οι μόνοι κερδισμένοι είναι λίγοι μεγάλοι
τουριστικοί όμιλοι.
Τα στοιχεία που βλέπουν καθημερινά το φως της δημοσιότητας
σχετικά με την κατάσταση στον τουρισμό σε όλο τον κόσμο δείχνουν ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια έκρηξη του αριθμού των τουριστικών μετακινήσεων, με αποτέλεσμα να συνωστίζονται σε πολλές περιοχές πολύ περισσότεροι άνθρωποι από αυτούς, που
μπορεί κάθε περιοχή να εξυπηρετήσει. Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε υπερ-τουρισμός και έχει αρχίσει να παίρνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Ορισμένα μόνο στοιχεία και εκτιμήσεις της ITP- International Tourism Partnership (Διεθνής Τουριστική Σύμπραξη) είναι αρκετά για να δείξουν το μέγεθος του προβλήματος: «Το 2016, 1.235 εκατομμύρια ταξιδιώτες διέσχισαν τα διεθνή σύνορα σε ένα μόνο έτος. Μέχρι το 2030, τα 1,2 δισεκατομμύρια τουρίστες θα φτάσουν τα 1,8 δισεκατομμύρια.».
Η υπέρμετρη αυτή τουριστική ανάπτυξη έχει προκαλέσει ήδη στις
πιο τουριστικές περιοχές πολλών χωρών έντονες αντιδράσεις,
εξαιτίας των οξύτατων προβλημάτων, που προκαλεί.

Στη Βαρκελώνη, για παράδειγμα, οργανώθηκαν ογκώδεις διαδηλώσεις πολιτών με σύνθημα «Tourists go home», ενώ ήδη από το 2014, το ντοκιμαντέρ “Bye Bye Barcelona” επεσήμανε την αρνητική επίδραση του μαζικού τουρισμού στην πόλη. Παρόμοια κινήματα, όπως διαβάζουμε, έχουν οργανωθεί επίσης στην Μαγιόρκα, στην Γρανάδα, στα Κανάρια νησιά κ.α Επίσης στη Βενετία, ακτιβιστές ζήτησαν από την ιταλική κυβέρνηση να απαγορεύσει στα κρουαζιερόπλοια να σταματούν στο λιμάνι της πόλης και να περιορίσει τις αφίξεις επισκεπτών, καθώς ο αριθμός τους προκαλεί σοβαρά κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα. Ακόμη και σε λιγότερο γνωστούς και μάλιστα πολύ μικρούς, σε έκταση προορισμούς δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα. Χαρακτηριστικό είναι το Hallstatt, ένα γραφικό παραλίμνιο χωριό στην Αυστρία, που έχει 700 κατοίκους και έως και 10.000 επισκέπτες την ημέρα. Πρόσφατα εξοργισμένοι κάτοικοι έκλεισαν τη σήραγγα που οδηγεί στο χωριό, όπως γράφει ο Economist.

Η ίδια κατάσταση παρουσιάζεται και στη χώρα μου, ιδιαίτερα σε πολύ διαφημιζόμενα νησιά, όπως είναι η Μύκονος και η Σαντορίνη.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πολλών ειδών προβλήματα, τόσο στην κοινωνία, όσο και στο φυσικό περιβάλλον. Η ανάγκη για συνεχώς αυξανόμενες διανυκτερεύσεις, οδηγεί στη δημιουργία από
πολυεθνικούς ομίλους νέων μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων
κυρίως με τουρισμό “all inclusive”, οι οποίες εξαιτίας της οικονομικής τους δύναμης, μπορούν και παραβιάζουν την περιβαλλοντική νομοθεσία καταπατώντας ελεύθερους χώρους, κυρίως παραλίες, όπως και άλλα φυσικά οικοσυστήματα (δάση, υγρότοποι κ.ά). Σε πολλές, μάλιστα, περιπτώσεις  καταπατώνται ακόμη και προστατευόμενες ζώνες NATURA, όπως και ιστορικοί και
αρχαιολογικοί χώροι.
Εκτός όμως από τις ξενοδοχειακές μονάδες, αυξάνεται συνεχώς και ο αριθμός των καταλυμάτων βραχυχρόνιας διαμονής, (airbnb), με
αποτέλεσμα αφενός να εντείνεται το πρόβλημα της αδυναμίας
εξυπηρέτησης των επισκεπτών και παράλληλα οι μόνιμοι κάτοικοι να δυσκολεύονται να βρουν στέγη για μόνιμη κατοικία.

Με τον τρόπο αυτό, αλλάζει  και η κοινωνική σύνθεση των περιοχών με έντονη τουριστική ανάπτυξη γιατί οι μόνιμοι κάτοικοι απομακρύνονται και υποκαθίστανται από ανθρώπους περαστικούς
ενώ σταδιακά αλλάζει και η τοπική οικονομία, αφού πολλαπλασιάζονται τα καταστήματα για εστίαση και αναψυχή και
μειώνονται οι επιχειρήσεις για τοπικές χρήσεις. Ορισμένες πόλεις
στην Ευρώπη όπως το Παρίσι και η Βαρκελώνη  προσπαθούν να
αντιμετωπίσουν το πρόβλημα αυτό μεταφέροντας αρμοδιότητες
στους δήμους, οι οποίοι θέτουν αυστηρά περιοριστικούς όρους.

Παράλληλα, στο Παρίσι ο δήμος προσπαθεί να ενθαρρύνει την
επιστροφή των κατοίκων στο κέντρο με την αύξηση της κοινωνικής
κατοικίας. Στη Βαρκελώνη, η τοπική διοίκηση πήρε απόφαση να
σταματήσει την έκδοση αδειών για νέα ξενοδοχεία και ταυτόχρονα
απαγόρευσε την αλλαγή αδειών για ενοικιάσεις τουριστικών
κατοικιών βραχυχρόνιας μίσθωσης.
Συνεχίζοντας την παρουσίαση των αρνητικών επιπτώσεων του υπερ- τουρισμού, θα επανέλθουμε στο θέμα των επιπτώσεων στο
περιβάλλον,. Διότι εκτός από την τους ελεύθερους χώρους και τα
φυσικά οικοσυστήματα, που, όπως ήδη αναφέρθηκε, υφίστανται
μεγάλες ζημιές και καταστρέφονται, υπάρχουν και άλλα πολύ
σημαντικά περιβαλλοντικά ζητήματα.

Ένα από αυτά είναι η διαχείριση των υδάτινων πόρων. Αρκετοί τουριστικοί προορισμοί δεν έχουν επάρκεια διαθέσιμου νερού με αποτέλεσμα να στερούνται το νερό, εκτός από τους επισκέπτες και οι ντόπιοι κάτοικοι για τις καθημερινές τους ανάγκες, αλλά και οι μικροί καλλιεργητές. Και το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο, όταν πολλές τουριστικές μονάδες  καταναλώνουν νερό για τις πισίνες ή και για γήπεδα γκολφ που διαθέτουν. Ένα άλλο επίσης σημαντικό περιβαλλοντικό πρόβλημα είναι και η διαχείριση των απορριμμάτων, ιδιαίτερα για τους δήμους των τουριστικών περιοχών ακόμη και εκεί που γίνεται ανακύκλωση.
Έντονο, επίσης πρόβλημα δημιουργεί ο υπερ-τουρισμός σε ένα από
τα σημαντικότερα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής, όπως
είναι τα ιστορικά μνημεία και ο πολιτισμός.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα,- ανάμεσα σε πολλά άλλα-, υποβάθμισης ιστορικών μνημείων στη χώρα μας, που στο όνομα της τουριστικής ανάπτυξης υποβαθμίζονται επικίνδυνα, όπως καταγγέλλουν ελληνικά και διεθνή επιστημονικά ιδρύματα, αλλά και μεμονωμένοι επιστήμονες, είναι η τσιμεντοποίηση του Ιερού Βράχου της Ακρόπολης, Ακρόπολη της Αθήνας, η εξαφάνιση του αρχαιολογικού χώρου του π. αεροδρομίου του Ελληνικού που παραδόθηκε στην εταιρεία Lamda Development και η υποβάθμιση ενός μοναδικού μνημείου της Μινωικής εποχής, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στον λόφο Πατούρα στο Ηράκλειο της Κρήτης που κινδυνεύει από την κατασκευή ραντάρ για το νέο αεροδρόμιο
Ένα, επίσης ενδιαφέρον στοιχείο εμπορευματοποίησης και
υποβάθμισης του πολιτισμού είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις τα
έθιμα, οι παραδόσεις και γενικότερα η πολιτιστική κληρονομιά
(τοπική μουσική και χοροί, παραδοσιακά επαγγέλματα,, ακόμη και
τοπικές διατροφικές συνήθειες)( αντί να αποτελούν μέρος μιας νέας
πολυπολιτισμικής κουλτούρας, μετατρέπονται σε φολκλόρ, αποκλειστικά, για εντυπωσιασμό των τουριστών.
Σημαντικό, επίσης, κοινωνικό θέμα που αφορά και τον τουρισμό
είναι η διατροφή. Και όπως είναι φυσικό, η υπέρμετρη  τουριστική
ανάπτυξη, που προαναφέρθηκε, απαιτεί μια υπέρμετρη αγροτική
παραγωγή. Οι αλυσίδες, λοιπόν, των ξενοδοχείων, δεν απευθύνονται, στην τοπική αγορά για προμήθεια γεωργικών και
κτηνοτροφικών προϊόντων, αλλά σε μεγάλες πολυεθνικές που
ελέγχουν  το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής
αγροτικών προϊόντων,  που τους εξασφαλίζουν φθηνά προϊόντα
αμφίβολης ποιότητας.

Σύμφωνα μάλιστα με μια μελέτη της  Μ.Κ.Ο Grain Organisation, που συμπαραστέκεται στους αγώνες μικρών αγροτών κυρίως στην Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική, η οποία μελέτη έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο Παγκόσμια αγροβιομηχανία: δυο δεκαετίες λεηλασίας" μπορούμε να κατανοήσουμε βαθύτερα την ολοκληρωτική πρακτική των πολυεθνικών που θέλουν -και ήδη καταφέρνουν- να ελέγξουν την αγροτική παραγωγή των εθνικών κρατών παραμερίζοντας τους αγρότες-καλλιεργητές.. Με τον τρόπο αυτό χάνονται οι μικροί παραγωγοί  και συνεταιρισμοί, όπως και η τοπική οικονομία και ο τουρισμός γίνεται η μοναδική και σχεδόν αποκλειστική, οικονομική δραστηριότητα.

Άφησα για το τέλος ένα ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα, γιατί
χρειάζεται ξεχωριστή προσοχή. Αναφέρομαι στο πρόβλημα των
δικαιωμάτων των εργαζομένων στο χώρο του τουρισμού. Και ενώ  τα κέρδη των τουριστικών επιχειρήσεων συνεχώς αυξάνονται,
καταρρίπτοντας το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, από την άλλη πλευρά, οι αποδοχές των εργαζομένων, μειώνονται, τα δικαιώματα τους
περιορίζονται,  η αδήλωτη και η ανασφάλιστη εργασία, στις
τουριστικές επιχειρήσεις αγγίζει το 60%, ενώ οι συνθήκες εργασίας
και διαμονής στις ξενοδοχειακές μονάδες είναι άθλιες. Αυτά ισχύουν στη χώρα μου σύμφωνα με όσα καταγγέλλει η Ομοσπονδία
Εργαζομένων στα Τουριστικά Επαγγέλματα, αλλά όπως καταγγέλλουν συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων,
συμβαίνουν και σε πολλές άλλες χώρες
Τα προβλήματα που προαναφέρθηκαν σαν αποτέλεσμα της υπέρμετρης τουριστικής ανάπτυξης δεν είναι τα
μοναδικά. Υπάρχουν πολλά ακόμη προβλήματα, αλλά αναφερθήκαμε περιληπτικά σε ορισμένα, κατά την άποψή μας, πιο σημαντικά.
Αυτό όμως που θέλω να επισημάνω κλείνοντας  είναι ο κίνδυνος
που υπάρχει για τις μικρές, ιδιαίτερα, χώρες, όπως η Ελλάδα, είναι ο
τουρισμός να γίνει η αποκλειστική οικονομική δραστηριότητα και να ατονήσει κάθε άλλη παραγωγική δραστηριότητα με απρόβλεπτους κινδύνους για το μέλλον Τοπικοποίηση και κοινωνική συμμετοχή για έναν τουρισμό σε όφελος της κοινωνίας της φύσης και του πολιτισμού
Στον αντίποδα αυτής της υπέρμετρης τουριστικής ανάπτυξης οι λαοί και τα κινήματα οραματίζονται  έναν άλλο τουρισμό,  που θα
εξυπηρετεί πρωταρχικά τις ανάγκες της κοινωνίας εξασφαλίζοντας
την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της πολιτιστικής
κληρονομιάς σε συνδυασμό με την οικονομική ευημερία όλων των
κατοίκων. Για να υλοποιηθεί όμως μια παρόμοια πολιτική στο χώρο
του τουρισμού, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να συμμετέχουν άμεσα τόσο στον σχεδιασμό όσο και στη λήψη των αποφάσεων όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς σε κάθε τόπο που δέχεται επισκέπτες.

Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς (ξενοδόχοι,
παραγωγοί, εστιάτορες, οικολογικοί ή πολιτιστικοί φορείς, εκπρόσωποι αυτοδιοίκησης κ,ά) θα είναι οι αρμόδιοι να πάρουν τις
αποφάσεις για την τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή τους μέσα από ανοιχτές συλλογικές διαδικασίες και  με τους εξής στόχους:
α) Ο προσδιορισμός των τουριστικών δραστηριοτήτων που εναλλακτικά θα επιλέξουν ανάλογα με την περιοχή που καλύπτουν
(ιστορικός τουρισμός, φυσιολατρικός, ιαματικός, θρησκευτικός,
συνεδριακός κ.α)
β) Η ενίσχυση της τοπικής παραγωγικής οικονομικής δραστηριότητας σε τομείς που κάθε περιοχή επιλέγει και όχι αποκλειστικά σε επιχειρήσεις καταλυμάτων και εστίασης
β) Η τόνωση ιδιαίτερα του πρωτογενή τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία, μελισσοκομία, αλιεία κ.α.).  σε περιοχές που είναι πρόσφορες για αντίστοιχες δραστηριότητες
γ) Η προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων (δασών, λιμνών,
ποταμών, παραλιών κ.α.) και η  αξιοποίηση των φυσικών πόρων και των πηγών ενέργειας με κριτήριο τις πραγματικές ανάγκες των
τοπικών κοινωνιών.
δ) Η προστασία και η αξιοποίηση των ιστορικών μνημείων, των
μνημείων του πολιτισμού και των τοπικών παραδόσεων σε όφελος
των ντόπιων κατοίκων και των επισκεπτών και
ε) Η πλήρης διασφάλιση των δικαιωμάτων των εργαζόμενων σε
όλους τους κλάδους του τουρισμού.
Προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι στόχοι που προαναφέρθηκαν
κομβικού χαρακτήρα απόφαση που χρειάζεται να λάβουν, μετά
από αντίστοιχες μελέτες όλοι οι φορείς σε κάθε περιοχή είναι ο
προσδιορισμός του μέγιστου αριθμού επισκεπτών που μπορεί
να δεχτεί κάθε περιοχή σε σχέση με τους μόνιμους κατοίκους.  Γιατί υπάρχουν στοιχεία για το ζήτημα αυτό που πραγματικά τρομάζουν.

Συγκεκριμένα το 2017, στη Μάλτα και την Κροατία αντιστοιχούσαν σχεδόν 20.000 τουριστικές διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους! Η Ελλάδα βρίσκονταν στην πέμπτη θέση, με 8.291 διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους. Αυτή είναι η κατάσταση που έχει δημιουργήσει ο νεοφιλελεύθερος υπερ-τουρισμός. Αν αυτή η κατάσταση επικρατήσει παντού εύκολα καταλαβαίνει κανείς το μέγεθος του κινδύνου
Σε κάθε περιοχή, επομένως οι φορείς και οι συλλογικότητες θα
πρέπει να προσδιορίσουν πρωταρχικά αυτή τη σχέση και να
καθορίσουν μέγιστο αριθμό επισκεπτών που μπορεί να δέχεται κάθε
τόπος λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής
τόσο σε ανθρώπινο δυναμικό όσο και σε φυσικούς πόρους .
Θεσμοποίηση και συντονισμός φορέων και συλλογικοτήτων με στόχο την αυτοδιαχείριση και στον τουρισμό
Παράλληλα χρειάζεται να δημιουργηθούν  οι αντίστοιχοι θεσμοί, οι
οποίοι αφενός θα διασφαλίζουν τη συμμετοχή όλων των
ενδιαφερομένων και αφετέρου θα έχουν τη δύναμη και να πάρουν
αποφάσεις αλλά, κυρίως να εξασφαλίσουν την υλοποίησή τους.

Αυτή η διαδικασία έχει αρκετές δυσκολίες, γιατί οι μεγάλοι τουριστικοί όμιλοι που είναι θερμοί υποστηρικτές του υπερ-τουρισμού  είναι σίγουρο ότι θα επιχειρήσουν να βάλουν κάθε είδους  εμπόδια σε αυτή την εξέλιξη. Όμως η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Οι καταστροφικές επιπτώσεις έχουν αρχίσει και κάνουν απειλητική την εμφάνισή τους, ακόμη και για την κερδοφορία των μεγάλων επιχειρήσεων με αποτέλεσμα ακόμη και οι εκπρόσωποι του πολιτικού κατεστημένου να είναι αναγκασμένοι να αντιμετωπίσουν αυτή την οδυνηρή πραγματικότητα. Ήδη σε πολλές περιοχές έχουν
υπάρξει πρωτοβουλίες συνεργασιών συλλογικοτήτων  και
επιχειρήσεων για την προώθηση ποιοτικού εναλλακτικού τουρισμού.
Οι πιο χαρακτηριστικές είναι αυτές του Εθνικών Πάρκων  του Abruzzo στη νότια Ιταλία και του  Gran Paradiso στη Βόρεια  Ιταλία,
του Toggenburg στην Ελβετία, όπου έχει  θεσμοθετηθεί η συνεργασία των φορέων με στόχο την ήπια τουριστική ανάπτυξη σε
συνδυασμό με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και των
μνημείων της πολιτιστικής κληρονομιάς, την τόνωση της τοπικής
παραγωγής  και οικονομίας και την διασφάλιση των δικαιωμάτων
των εργαζομένων στον τουρισμό.

Στα παραδείγματα αυτά, όπως αναλυτικά αναφέρω στη μελέτη μου για το Εγχείρημα του Αμπορούτσο, που έχει δημοσιευθεί,  η θεσμοποίηση ξεκινά από τις συμμετοχικές διαδικασίες σε κάθε δήμο και μέσω εκλεγμένων και ανακλητών εκπροσώπων προχωρά σε ευρύτερο συντονισμό περιφερειών και ακόμη μεγαλύτερων γεωγραφικά περιοχών.
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι τα κινήματα και οι κοινωνικές
συλλογικότητες της αυτοδιαχείρισης  μπορούν να αξιοποιήσουν τις
εμπειρίες συνεργασιών και συντονισμού που υπάρχουν, ώστε,
αφενός να αντισταθούν στις καταστροφικές επιπτώσεις του
κερδοσκοπικού τουρισμού και αφετέρου να προβάλλουν την
αναγκαιότητα του εναλλακτικού και συμμετοχικού τουρισμού, του
οποίου οι ωφέλειες -σήμερα- θα είναι ορατές και για την κοινωνία και για το φυσικό περιβάλλον και για τον πολιτισμό.
Ταυτόχρονα θα δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε μελλοντικά -και σε συνδυασμό με την καθιέρωση  συμμετοχικών διαδικασιών και στους υπόλοιπους τομείς- να ανοίξει ο δρόμος για μια
αυτοδιαχειριζόμενη κοινωνία

Μάκης Σταύρου, ιστορικός, περιβαλλοντολόγος