Εναλλακτική δράση: Βολιβία: η επιστροφή του COB 1 και η σκιά της ιμπεριαλιστικής παρέμβασης – Ο Andrés Ruggeri σε συνέντευξη με τον Diego Moscoso… Μετά την ανάληψη της προεδρίας από τον Ροντρίγο Πας, η Βολιβία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κοινωνική και πολιτική σύγκρουση που λαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις… Αφορμή αποτέλεσε η επιβολή ενός πακέτου σκληρής λιτότητας από τις ακροδεξιές κυβερνήσεις των τελευταίων ετών. Τα μέτρα αυτά έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις προεκλογικές δεσμεύσεις

Βολιβία: η επιστροφή του COB 1 και η σκιά της ιμπεριαλιστικής
παρέμβασης

Ο Andrés Ruggeri 2 (Αντρές Ρουτζέρι) σε συνέντευξη με τον Diego Moscoso 3 – (Ντιέγο Μοσκόσο )

Σε λίγο περισσότερο από έξι μήνες από την ανάληψη της προεδρίας από τον Rodrigo Paz, (Ροντρίγο Πας) η Βολιβία αντιμετωπίζει μια κοινωνική και πολιτική σύγκρουση με ευρύτερες διαστάσεις..

Ένα πακέτο μέτρων σκληρής λιτότητας, στη λογική του ακραίου νεοφιλελευθερισμού που χαρακτηρίζει τα ακροδεξιά κόμματα που έχουν ανέλθει στην εξουσία τα τελευταία χρόνια, αλλά που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις προεκλογικές υποσχέσεις που οδήγησαν τον Paz (Πας) να κερδίσει τον επαναληπτικό γύρο των εκλογών εναντίον της παραδοσιακής βολιβιανής δεξιάς, έχει προκαλέσει μια
γενικευμένη εξέγερση από διάφορες κοινωνικές οργανώσεις, με επικεφαλής το ιστορικό Βολιβιανό Εργατικό Κέντρο (COB).

Δεκάδες αποκλεισμοί δρόμων και μαζικές διαδηλώσεις, που αντιμετωπίστηκαν με άγρια καταστολή, έχουν φέρει τη χώρα στο χείλος μιας πολιτικής κρίσης σε ένα μήνα, με απρόβλεπτες και απροσδόκητες συνέπειες για μια κυβέρνηση που πολύ πρόσφατα ανέλαβε καθήκοντα. Η παρέμβαση της διεθνούς ακροδεξιάς , με πρωταγωνιστή τον Javier Milei (Χαβιέ Μιλέι) και την ενεργή ανάμειξη των Ηνωμένων Πολιτειών, δίνει στη σύγκρουση μια τροπή χαρακτηριστική για την εποχή μας.
Προκειμένου να αναλύσουμε αυτή την κατάσταση, μιλήσαμε με τον Βολιβιανό οικονομολόγο και ακαδημαϊκό Diego Moscoso.( (Ντιέγο Μοσκόσο).
Η Βολιβία αντιμετωπίζει μια κρίση που ωθεί την κυβέρνηση του Rodrigo Paz, (Ροντρίγο Πας) στο χείλος της κατάρρευσης, παρόλο που βρίσκεται στην εξουσία μόλις έξι μήνες. Τα αντιλαϊκά μέτρα και η προδοσία των κοινωνικών στρωμάτων που, εξαιτίας της κατάρρευσης της αριστεράς αποτέλεσαν το μεγαλύτερο μέρος του εκλογικού της σώματος, έχουν προκαλέσει τη μαζική αντίδραση πολλών κοινωνικών οργανώσεων, με επικεφαλής το Εργατικό
Κέντρο Βολιβίας (COB). Οι μαζικές πορείες και οι διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, όπως και τα μεγάλα μπλόκα στις κύριες πόλεις της Βολιβίας είναι οι πιο συνηθισμένες μορφές κινητοποιήσεων..

Αυτή η αντιπαράθεση με την κυβέρνηση φαίνεται κάθε μέρα πιο χαοτική, με τον Paz να γίνεται ολοένα και πιο αποφασισμένος να καταφύγει στην καταστολή, προβάλλοντας επιδεικτικά την ανοιχτή υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και των δεξιών κυβερνήσεων σε όλη την ήπειρο.

Κατά την άποψη του Diego Moscoso ( (Ντιέγο Μοσκόσο). πρόκειται για μια σύγκρουση στην οποία και οι δύο πλευρές εμπλέκονται σε μια πάλη εξουσίας, επιδιώκοντας να εξαντλήσουν και να νικήσουν τον αντίπαλο, με λίγα περιθώρια διαπραγμάτευσης. Το αίτημα των κοινωνικών κινημάτων, με τα μπλόκα στους δρόμους, ιδιαίτερα σε στρατηγικούς κόμβους μεταφορών, που δεν επιτρέπουν τις μετακινήσεις αγαθών και ανθρώπων, είναι η άμεση παραίτηση του προέδρου. Ο Paz, με τη σειρά του, ελπίζει στην ανάπτυξη μιας λαϊκής αντιπολίτευσης, ή μιας αντιπολίτευσης της μεσαίας αστικής τάξης που θα προκληθεί από τις ελλείψεις και την οικονομική παράλυση. Με άλλα λόγια, ενθαρρύνει την αντιπαράθεση μεταξύ των κοινωνικών στρωμάτων για να διευκολύνει την επιβολή των μέτρων του.

Σε αυτό προστίθεται η βάναυση καταστολή, η οποία έχει ήδη οδηγήσει σε θανάτους μεταξύ των διαδηλωτών, ενώ ταυτόχρονα η κυβέρνηση κινείται νομικά εναντίον των ηγετών των συνδικάτων και, φυσικά, του Evo Morales, με απειλές για χρησιμοποίηση του στρατού. Η κατάργηση των περιορισμών που επιβλήθηκαν στον νόμο περί κατάστασης έκτακτης ανάγκης μετά το πραξικόπημα της Añez (Ανιές), δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση, αφήνοντας
ανοιχτό το ενδεχόμενο για ακόμη πιο άγρια ​​καταστολή.

Η ανάσταση του εργατικού κινήματος
Μια άλλη διαφορά που επισημαίνει ο Βολιβιανός αναλυτής είναι ότι, σε αντίθεση με τις διαμαρτυρίες των αρχών της δεκαετίας του 2000, οι οποίες οδήγησαν στην ανάδειξη του Evo Morales σαν ηγέτη και άνοδο στην κυβέρνηση του κόμματος του , MAS (Κίνημα για τον Σοσιαλισμό), αυτή τη φορά η κατάσταση έχει αλλάξει: Στις μεγάλες διαδηλώσεις και κινητοποιήσεις των τελευταίων μηνών ηγείται το εργατικό κίνημα και όχι η αγροτιά ή οι καλλιεργητές κόκας. Για τον Moscoso, αυτό αντιπροσωπεύει «μια αναδιάρθρωση του λαϊκού κινήματος με επικεφαλής το Εργατικό Κέντρο της Βολιβίας (COB), τους ανθρακωρύχους, τον εργοστασιακό τομέα και άλλες δυνάμεις της μισθωτής εργασίας, σε συντονισμό με αγροτικούς τομείς, εργαζόμενους στις μεταφορές, ορισμένα συνδικάτα και ακτιβιστικές φοιτητικές οργανώσεις που είναι πάντα παρούσες στις κοινωνικές κινητοποιήσεις».
Το Εργατικό Κέντρο (COB) είχε ήδη οργανώσει σημαντικές κινητοποιήσεις στα τέλη του 2025 σε απάντηση στα αρχικά μέτρα του Paz, και σε μεγάλο βαθμό πέτυχε να παρεμποδίσει την εφαρμογή τους, αν και η κυβέρνηση επέμεινε στις προσπάθειές της να επιβάλει αντιδημοφιλείς πολιτικές. Οι ηγέτες του COB άρχισαν να διώκονται και να απειλούνται με φυλάκιση, με αρκετούς να περνούν στην παρανομία, συμπεριλαμβανομένου του εκτελεστικού γραμματέα Mario Argollo. (Μάριο Αργίγιο). Αλλά η πιο σημαντική πτυχή δεν είναι η ανανεωμένη δύναμη του COB και η οργάνωση μεγάλων κινητοποιήσεων, αλλά η προγραμματική του πρόταση, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις επιστρέφει στην ιστορική γραμμή των εργατικών προγραμμάτων και, σε άλλες καταπιάνεται πάρα πολύ με τα άμεσα προβλήματα της χώρας των Άνδεων.

Ο Diego Moscoso (Ντιέγκο Μοσκόσο) τονίζει ότι «(αν και) ήταν η αγροτιά που ηγήθηκε των διαμαρτυριών στις αρχές αυτού του αιώνα, τώρα υπάρχει ένα πιο οργανωμένο, πιο συνεκτικό εργατικό κίνημα, με ένα σαφέστερο πολιτικό πρόγραμμα που έχει διαμορφωθεί από τους εργάτες εργοστασίων, παρόλο που το κεντρικό εργατικό συνδικάτο παραδοσιακά καθοδηγείται πάντα από τον τομέα της εξόρυξης». Βέβαια πάντα υπήρχαν και αγροτικές οργανώσεις εντός του Εργατικού Κέντρου και η ενότητα εργατών- αγροτών ήταν πάντα μέρος του προγράμματός του. Τώρα, όμως, κατά τη γνώμη του Βολιβιανού ακαδημαϊκού, δημιουργείται «μια οργανική συμμαχία των ίδιων ηγετών που εκπροσωπούν εργάτες και αγρότες, κάτι που αποτελεί ένα είδος καινοτομίας στις πολιτικές διαδικασίες της Λατινικής Αμερικής τις τελευταίες δεκαετίες, όπου ο ρόλος του εργατικού κινήματος δεν είναι σαφής».

Σύμφωνα με τον Diego Moscoso (Ντιέγκο Μοσκόσο), «ένα από τα
ενδιαφέροντα στοιχεία της πρότασης του COB για την υπέρβαση της κρίσης είναι ο έλεγχος του συναλλάγματος από τις εξαγωγές, επειδή η κρίση στη Βολιβία οφείλεται βασικά στην αδυναμία του κράτους να εξασφαλίσει αρκετά δολάρια από το διεθνές εμπόριο», που έχει οδηγήσει σε «αυξήσεις τιμών και υποτίμηση του νομίσματος, επειδή η πλειονότητα των δολαρίων ανήκει στον ιδιωτικό τομέα».

Όπως εξήγησε ο οικονομολόγος, οι εξαγωγείς, κυρίως οι πολυεθνικές εταιρείες, δεν υποχρεούνται να επαναπατρίσουν τα κέρδη τους σε συνάλλαγμα. Ο Moscoso ανακεφαλαιώνοντας επισημαίνει ότι: «Το διαβόητο Διάταγμα 21.060, το οποίο επέβαλε τον νεοφιλελευθερισμό το 1985, υπό την κυβέρνηση του θείου του νυν προέδρου, Víctor Paz Estenssoro, (Βίκτορ Πας Εστενσόρο) περιείχε ένα βασικό στοιχείο στο πέμπτο άρθρο του, δηλαδή, απαιτούσε από τους εξαγωγείς να ρευστοποιούν τα αποθέματά τους σε ξένο νόμισμα στην Κεντρική Τράπεζα. Έλεγχε το δολάριο, έλεγχε το ξένο νόμισμα. Όχι τις εξαγωγές, αλλά τα μετρητά. Και αυτό παρέμεινε σε ισχύ μέχρι την τελευταία ημέρα της πρώτης θητείας του Gonzalo Sánchez de Lozada (Γκόνι) (Γκονσάλο Σαντσες ντε Λοσάδα) γνωστός και ως Goni (Γκόνι), όταν εξέδωσε διάταγμα που καταργούσε αυτήν την απαίτηση για τους εξαγωγείς, υποστηρίζοντας ότι, εφόσον όλα είχαν ήδη ιδιωτικοποιηθεί, η τάση ήταν να αυξάνονται τα αποθεματικά και δεν υπήρχε πλέον ανάγκη για τους εξαγωγείς να ρευστοποιούν τα πάντα».
Κατά τη διάρκεια των κυβερνήσεων του MAS, οι έλεγχοι συναλλάγματος δεν επανήλθαν. Αυτό συνέβη, κυρίως, διότι ο ακρογωνιαίος λίθος της οικονομικής πολιτικής των κυβερνήσεων του Evo Morales,(Έβο Μοράλες) ήταν η εθνικοποίηση στρατηγικών εταιρειών. Αυτό είχε σαν συνέπεια, τα έσοδα από τις συναλλαγματικές ισοτιμίες στις εξαγωγές να μην ελέγχονται, «διότι η ανάπτυξη είχε σαν αποτέλεσμα σημαντικές εξαγωγές, και τα έσοδα που εισέπραττε το κράτος ήταν επαρκή. Αλλά το Κράτος σήμερα δεν έχει πλέον αυτήν την εξαγωγική ικανότητα που είχε τότε», εξηγεί ο Moscoso (Μοσκόσο).

«Με την κρίση των εξαγωγών και την πτώση των τιμών δεν υπάρχει πλέον η ίδια ροή κεφαλαίων. Ο πρόεδρος, Luis Arce (Λούις Άρσε) θα έπρεπε να επαναφέρει τους συναλλαγματικούς ελέγχους, ώστε οι εξαγωγείς να ρευστοποιήσουν το ξένο συνάλλαγμά στην Κεντρική Τράπεζα. Αλλά δεν το έκανε, δεν τολμούσε. Εάν το Κράτος δεν ελέγχει τις εξαγωγές και τις εισαγωγές για να εξασφαλίσει επαρκές ξένο συνάλλαγμα για τη διεθνή αγορά, δεν θα υπάρξει λύση. Η τάση θα είναι περαιτέρω υποτίμηση του νομίσματος, αυξήσεις τιμών και ελλείψεις προϊόντων που πρέπει να εισαχθούν, όχι μόνο για κατανάλωση αλλά και ως απαραίτητα υλικά και, κυρίως, πρώτες ύλες, τις οποίες χρειάζεται η βιομηχανία». Και συνεχίζει: «Πρόκειται για ένα συζητήσιμο μέτρο, ακόμη και επαναστατικό για τα οικονομικά πλαίσια της χώρας, αλλά είναι αναγκαίο και για αυτό το λόγο αποτελεί θεμελιώδες σημείο στο πρόγραμμα του Βολιβιανού Εργατικού Κέντρου».
Το πρόβλημα του συναλλάγματος δεν είναι απλώς ένα μακροοικονομικό ζήτημα. Έχει καθημερινό αντίκτυπο στις ελλείψεις καυσίμων, που επιδεινώνονται από τα μπλόκα στους δρόμους, αλλά κυρίως έχει αντίκτυπο στην έλλειψη ξένου νομίσματος για εισαγωγές. Ένα από τα πιο αντιδημοφιλή μέτρα του προέδρου,Rodrigo Paz,(Ρομτρίγο Πας) ήταν η κατάργηση των
επιδοτήσεων καυσίμων, καθώς και το ότι προσπάθησε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με μια βαθιά νεοφιλελεύθερη επιλογή, την αφαίρεση της κρατικής ρύθμισης από την οικονομία. Το αποτέλεσμα ήταν ότι, όταν το κράτος τελικά προσπάθησε να παρέμβει, το έκανε με τον χειρότερο δυνατό τρόπο, δημιουργώντας μια άνευ προηγουμένου κρίση λόγω της εισαγωγής νοθευμένων καυσίμων. Η θεραπεία ήταν πολύ χειρότερη από την ασθένεια, προκαλώντας εκτεταμένες βλάβες κινητήρων και οξύνοντας στο έπακρο την κοινωνική δυσαρέσκεια.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αποκλεισμοί, οι οποίοι μέχρι τα τέλη Μαΐου είχαν αποκόψει περισσότερους από 90 αυτοκινητόδρομους και διασταυρώσεις δρόμων σε όλη τη Βολιβία, τελικά οδήγησαν σε μια de facto συμμαχία μεταξύ των εργατιών και των αγροτών. Στο πρόγραμμα του Εργατικού Κέντρου Βολιβίας (COB), εξηγεί ο Diego Moscoso, «υπάρχουν αρκετά προοδευτικά στοιχεία που υπήρχαν ήδη σε προηγούμενα προγράμματα, αλλά η καινοτομία αυτού του πολιτικού προγράμματος του COB έγκειται σε δύο, κυρίως, στοιχεία: στην ανάδειξη της αυτοδιαχείρισης ως ένα ιδανικό, που πρέπει να
επιτευχθεί και στους ελέγχους του συναλλάγματος. Τα στοιχεία αυτά ξεχωρίζουν, μαζί με τη συμμαχία εργατών-αγροτών».

Η πολιτική κρίση
Από την άλλη πλευρά, η παρουσία και η ηγεσία των πολιτικών κομμάτων αμφισβητείται, ιδιαίτερα μετά την κρίση και τη διάσπαση στο εσωτερικό του κόμματος MAS. Παρόλα αυτά, ο Moscoso (Μοσκόσο). αναγνωρίζει τη δύναμη της προσωπικότητας του Evo Morales, του οποίου το κύρος έχει πληγεί λόγω της δίωξης που του ασκήθηκε πρώτα από τον πρώην πρόεδρο, Arce (Άρσε) και τώρα από τον Paz (Πας). «Ο Evo δεν είναι απλώς ένας πολιτικός ηγέτης. Είναι ένας παράγοντας εξουσίας. Κανείς, ακόμη και αν όλοι οι άλλοι πολιτικοί ηγέτες ένωναν τις δυνάμεις τους, δεν θα μπορούσαν επιτύχουν το εύρος της πολιτικής δύναμης και επιρροής του Morales,και αντίκτυπου που έχει στην κοινωνία, ειδικά στην εργατική τάξη». Η κυβέρνηση αξιοποιεί αυτή την κατάσταση ως «στρατηγική προπαγάνδα» προκειμένου να «κατηγορήσει τον Evo Morales για όλα τα δεινά της χώρας. αποδίδοντάς του περισσότερη δύναμη από ό,τι στην πραγματικότητα έχει.

Οι κυβερνητικοί μηχανισμοί φτάνουν στο σημείο να ισχυρίζονται ότι χρηματοδοτεί τις διαδηλώσεις και ότι όλοι όσοι συμμετέχουν σε αυτές είναι οπαδοί του». Στην πράξη, ωστόσο, αν και ο Evo διατηρεί τεράστια επιρροή, η ικανότητά του να ενεργεί μειώνεται, καθώς περιορίζεται στην περιοχή Chapare,(Τσαπάρε) υπό την απειλή
σύλληψης, και προστατεύεται από οργανώσεις βάσης των καλλιεργητών κόκας. Η απειλή, αν και μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν στοιχεία για οποιαδήποτε συγκεκριμένη εξέλιξη προς αυτή την πιθανότητα, είναι η έκδοση του Evo στις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε να γίνει μέρος της συλλογής τροπαίων του Donald Trump (Ντόναλντ Τραμπ) από συλληφθέντες ή δολοφονημένους αντιιμπεριαλιστές ηγέτες.
Ένα άλλο σημείο που επισημαίνει ο Diego Moscoso (Ντιέγκο Μοσκόσο), είναι ότι η υποστήριξη ευρέων τμημάτων της κοινωνίας προς τον Paz, ως το μικρότερο κακό στον δεύτερο γύρο των εκλογών, με προδιαγεγραμμένη την εκλογική πανωλεθρία του MAS, που το ίδιο το κόμμα προκάλεσε, τόνισε τη σημασία της υποστήριξης προς τον Αντιπρόεδρο Edmand Lara (Έντμαντ
Λάρα) έναν πρώην αστυνομικό που αναδείχθηκε ως influencer στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο Lara, ωστόσο, αποκλείστηκε από κάθε λήψη αποφάσεων μόλις ανέλαβε τα καθήκοντά του στην κυβέρνηση, ενώ δεν κατάφερε, επίσης, να δείξει την ικανότητα του να αξιοποιήσει την υποστήριξη που έλαβε και να ενεργήσει ως μεσολαβητής στη σύγκρουση.

Τα ακραία νεοφιλελεύθερα μέτρα που εφάρμοσε ο Rodrigo Paz μόλις ανέλαβε την εξουσία τον αποξένωσαν γρήγορα από τη βάση που τον είχε ψηφίσει και οδήγησε στην άνοδό του στην προεδρία. «Ο Paz σχημάτισε το υπουργικό του συμβούλιο με τις πολιτικές ομάδες τεχνοκρατών από το επιτελείο του Doria Medina (Ντόρια Μεντίνα), του Tuto Quiroga, (Τούτο Κιρόγα) και του αγροτοβιομηχανικού τομέα της Santa Cruz (Σάντα Κρους). Με άλλα λόγια, οι πολιτικοί του αντίπαλοι στην εκλογική αναμέτρηση είναι αυτοί τους οποίους
συμβουλεύτηκε για τον σχηματισμό της κυβέρνησής του», εξηγεί ο Moscoso.
Από την άλλη πλευρά, «δεν δημιούργησε κανέναν πολιτικό χώρο για τις κοινωνικές οργανώσεις που τον υποστήριζαν», αποκλείοντας λαϊκούς τομείς, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν είκοσι χρόνια (με εξαίρεση τη σύντομη δικτατορία της Añez), από την πρόσβαση σε θέσεις πολιτικής εξουσίας στο κράτος. Αντίθετα, ο Paz επιμένει να επιστρέψει η χώρα στον δανεισμό από το ΔΝΤ, κάτι που προκαλεί γενικευμένη δυσαρέσκεια, παρά το γεγονός ότι «κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας δήλωσε ότι δεν θα στραφεί στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ή σε διεθνείς οργανισμούς, ότι ήξερε
πώς να ξεπεράσει την κρίση χωρίς να συσσωρεύσει χρέη και να εξαρτηθεί από τους διεθνείς οργανισμούς. Είναι ένα από τα στοιχεία που έχουν βλάψει πολύ σοβαρά την κυβέρνηση του Rodrigo Paz ».

Με αυτά τα δεδομένα, οι εξελίξεις έχουν πάρει τέτοια τροπή που η πολιτική διαπραγμάτευση, φαίνεται αδύνατη. Αντίθετα μάλιστα οι δύο πλευρές σκληραίνουν διαρκώς τη στάση τους.. Ο Moscoso (Μοσκόσο), πιστεύει πως η κυβέρνηση «βλέπει τη σύγκρουση ως λύση. Δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιήσει στρατιωτικές δυνάμεις ούτε έχουν κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης, όμως είναι πολύ πιθανό να την κηρύξουν αργότερα. Αυτό που κάνουν τώρα είναι να
οργανώνουν φασιστικές ομάδες κρούσης για αντίσταση στη βία των
διαδηλωτών». Με αυτόν τον τρόπο, το σπιράλ της σύγκρουσης οδηγεί σε μια δοκιμασία αντοχής, όπου θα επικρατήσει αυτός που ασκεί τη μεγαλύτερη πίεση και, ταυτόχρονα, που μπορεί να αντέξει περισσότερο. Το Εργατικό Κέντρο (COB) και οι αγροτικές οργανώσεις στις ορεινές περιοχές του Altiplano διεκδικούν ως τον βασικό στόχο του αγώνα τους, την παραίτηση του προέδρου. Από την πλευρά της «η κυβέρνηση στοχεύει να εξουθενώσει τους διαδηλωτές και να εξαντλήσει τις κινητοποιήσεις, αφήνοντας τον χρόνο να περάσει μέχρι να χάσουν τη δύναμή τους και στη συνέχεια να εφαρμόσει πλατιά λαϊκή καταστολή τρομοκρατώντας τον πληθυσμό».

Αυτή η τακτική που επιδιώκει να πυροδοτήσει το δημόσιο αίσθημα, ώστε οι άνθρωποι να αγαναχτήσουν από τις διαδηλώσεις, να τις απορρίψουν και, τελικά, εξεγερθούν εναντίον των κοινωνικών οργανώσεων που ηγούνται των κινητοποιήσεων, εφαρμόζεται συχνά στην πρωτεύουσα, La Paz, η οποία υφίσταται το μεγάλο βάρος των κινητοποιήσεων. Με λίγα λόγια, «δεν υπάρχουν περιθώρια για συνάντηση και .διάλογο με την κυβέρνηση για τη
διαμόρφωση μιας ατζέντας, και η κυβέρνηση δεν έχει ούτε την ικανότητα ούτε τη βούληση να διευκολύνει μια τέτοια συνάντηση».
Ο Moscoso επισημαίνει επίσης ότι οι κοινωνικές οργανώσεις έχουν ακόμη πολλές δυνατότητες να κινητοποιήσουν το λαό και να κλιμακώσουν τη σύγκρουση, διότι, μεταξύ άλλων, στην κύρια περιοχή των οδικών αποκλεισμών, που είναι οι αγροτικές περιοχές του Αλτιπλάνο, είναι η εποχή της σποράς και οι αγρότες «πρέπει να εναλλάσσονται μεταξύ των καθημερινών δραστηριοτήτων επιβίωσής τους και της κοινωνικής πίεσης».

Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική προοπτική παραμένει ανοιχτή, καθώς η παραίτηση του Paz, εάν συμβεί, θα οδηγήσει σε μια ακόμη πιο αδύναμη κυβέρνηση, που θα σύρεται σε διαφορετικές κατευθύνσεις από ποικίλα οργανωμένα συμφέροντα της βολιβιανής κοινωνίας. Για το λόγο αυτό, «η παραίτηση του Paz (Πας) δεν αποτελεί εγγύηση νίκης, επειδή τα προβλήματα με πρωταρχικό το πρόβλημα του ελέγχου του ξένου συναλλάγματος από τις εξαγωγές, είναι διαρθρωτικά, προβλήματα πολιτικών αποφάσεων και το κύριο είναι ο έλεγχος του ξένου συναλλάγματος από τις εξαγωγές», και χρειάζονται γενναίες πολιτικές αποφάσεις, τις οποίες μια αδύναμη κυβέρνηση δεν μπορεί να πάρει.

Η επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών και των δορυφόρων τους
Η υποταγή της βολιβιανής άρχουσας τάξης στα συμφέροντα των
αυτοκρατορικών δυνάμεων είναι μια σταθερά στην ιστορία της, με ορισμένες σημαντικές εξαιρέσεις, η πιο πρόσφατη από τις οποίες είναι η περίοδος που ήταν πρόεδρος ο Evo Morales. Με τη σειρά τους, τόσο η Βραζιλία όσο και η Αργεντινή, ως ηγεμονικές περιφερειακές δυνάμεις στην περιοχή, έχουν σημαντική ανάμειξη στην πολιτική της Βολιβίας. Στην περίπτωση της Αργεντινής, τα παραδείγματα αφθονούν και είναι αρκετά πρόσφατα, όπως η
υποστήριξη της κυβέρνησης του Mauricio Macri (Μαουρίσιο Μάκρι) στο πραξικόπημα του 2019 μέσω της αποστολής όπλων για καταστολή, και, νωρίτερα, η παρέμβαση της δικτατορίας της Αργεντινής το 1980, η οποία υποκίνησε το αιματηρό πραξικόπημα με επικεφαλής τον στρατηγό García Meza. (Γκαρθία Μέσα) Ο Javier Milei (Χαβιέ Μιλέι) δεν είναι έξω από αυτή την ιστορική γραμμή.
Αεροσκάφη Hercules της Αργεντινής Πολεμικής Αεροπορίας έχουν
προσγειωθεί σε βολιβιανό έδαφος μεταφέροντας υποτιθέμενη ανθρωπιστική βοήθεια για προμήθειες που δεν φτάνουν στις πόλεις λόγω του αποκλεισμού, ένας ισχυρισμός, που εγείρει προφανείς αμφιβολίες για το φορτίο αυτών των αεροπλάνων, αν θυμηθούμε ότι τα ίδια επιχειρήματα λέγονταν για τις πτήσεις της Αργεντινής Πολεμικής Αεροπορίας κατά τη διάρκεια της προεδρίας του
Macri (Μάκρι).
Ακόμα πιο αμφιλεγόμενος είναι ο ρόλος του Αργεντινού δημοσιογράφου και ιδρυτή της εφημερίδας La Derecha Diario (Η Δεξιά Ημερήσια), Fernando Cerimedo (Φερνάντο Σερμέδο), μιας προσωπικότητας με σκοτεινό παρελθόν, που σήμερα είναι σύμβουλος του προέδρου Rodrigo Paz. Οι προηγούμενες
δημόσιες εμφανίσεις του Cerimedo (Σερμέδο) στη διεθνή σκηνή είναι στην Ονδούρα, ως ειδικός σύμβουλος του νυν προέδρου, Nasry Asfura (Νάρσι Ασφούρα),, ευνοούμενου του Donald Trump και, πριν από αυτό, με την ομάδα στήριξης του Bolsonaro (Μπολσονάρο) στη Βραζιλία και την επίθεσή τους στο Παλάτι Πλανάλτο στις 8 Ιανουαρίου 2023. Στην Αργεντινή, ο Cerimedo είναι μέρος της ομάδας ακροδεξιών προσωπικοτήτων που κυκλοφορούν γύρω από τον πυρήνα εξουσίας του Milei, με στενούς δεσμούς με την στρατηγική του Trump για την υποταγή της Λατινικής Αμερικής στη
σφαίρα επιρροής του. Στη Βολιβία, εμφανίζεται ως ισχυρή προσωπικότητα στην κυβέρνηση του Rodrigo Paz.

Για τον Moscoso, ο σκοτεινός ρόλος αυτού του συμβούλου είναι πολύ πιθανό να κρύβεται πίσω από την πολιτική του Rodrigo Paz, που οδηγεί την αντιπαράθεση στα άκρα. «Η παρουσία αυτού του άνδρα στη Βολιβία εξηγεί ορισμένες από τις αποφάσεις της κυβέρνησης, όπως, για παράδειγμα, η αδιαλλαξία της απέναντι στις λαϊκές κινητοποιήσεις, η ενθάρρυνση των συγκρούσεων, η χρήση στρατιωτικών-σοκ, η όξυνση του ρατσισμού, ο ψηφιακός πόλεμος των fake news και οι πολιτικές διώξεις κοινωνικών και συνδικαλιστικών ηγετών». Είτε αυτό αληθεύει είτε όχι, ο κεντρικός ρόλος ενός ξένου συμβούλου σε μια κυβέρνηση που βρίσκεται σε κρίση είναι εντυπωσιακός, σε σημείο που δημιουργεί τριβές και εντός της ίδιας της δεξιάς πτέρυγας της Βολιβίας. Ο Marcel Rivas (Μαρσέλ Ρίβας), ηγέτης που υπηρέτησε στην κυβέρνηση Añez, κατηγόρησε τον Cerimedo ότι υποδαυλίζει το χάος ως πολιτική στρατηγική, όχι μόνο σε σχέση με τη σύγκρουση, αλλά ακόμη και εντός της ίδιας της κυβέρνησης.
Ο Cerimedo (Σερμέδο) είναι απλώς ένα κομμάτι ενός μεγαλύτερου, πιο ισχυρού παρεμβατικού σχεδίου. Η ανοιχτή υποστήριξη προς την κυβέρνηση από υψηλόβαθμους κυβερνητικούς αξιωματούχους των ΗΠΑ το καθιστά σαφές. Ο Moscoso προσθέτει ότι «λίγες μέρες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του Rodrigo Paz, η Βολιβία διέκοψε τις σχέσεις με το Ιράν και τις επανέλαβε με το Ισραήλ, επιτρέποντας και πάλι ταξίδια χωρίς βίζα για τους Ισραηλινούς στη Βολιβία, ενώ υπάρχει παρουσία της Μοσάντ εντός του μηχανισμού πληροφοριών». Η σύνδεση μεταξύ αυτών των στοιχείων με την
επιδεινούμενη καταστολή και τη δεξιά μετατόπιση της κυβέρνησης Paz, καθώς και με την πολιτική ελέγχου του ημισφαιρίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι σαφείς.

Στο σημείο αυτό θα επανέλθουμε στην αναφορά που κάναμε προηγουμένως για τη συνεχιζόμενη απειλή εναντίον του Evo Morales, γιατί αποτελεί επίσης μέρος αυτής της ατζέντας. “Τον Morales (Μοράλες) δεν τον θέλουν ελεύθερο ή πολιτικά ενεργό, αλλά ούτε τον θέλουν σε μια φυλακή της Βολιβίας, επειδή αυτό θα οδηγούσε σε μια κατάσταση όπου, στην πραγματικότητα, θα ήταν ενεργός. Δηλαδή, όχι μόνο θα ήταν παρών, αλλά θα είχε χιλιάδες ανθρώπους να κινητοποιούνται υπέρ του”.

Η λύση, λοιπόν, θα ήταν να αναγκαστεί να αποχωρήσει, είτε οικειοθελώς είτε με τη βία, αν και πρόκειται για μια δύσκολη ισορροπία. ‘Εάν φυλακίσουν τον Evo Morales ή προσπαθήσουν να τον δολοφονήσουν, η κατάσταση στη χώρα θα ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Θα μπορούσε να ξεσπάσει ένας εμφύλιος πόλεμος. Αυτός είναι ένας άλλος παράγοντας που πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη οι δυνάμεις που βρίσκονται στη Βολιβία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.”
Τέλος, παρά την πολυπλοκότητα της κατάστασης, ο Βολιβιανός αναλυτής πιστεύει ότι οι κινητοποιήσεις προσφέρουν τη δυνατότητα για αναδιοργάνωση των κοινωνικών οργανώσεων και την διαμόρφωση ενός πολιτικού προγράμματος. Διότι οι αγωνιστικές διεκδικήσεις αυτής της περιόδου που οδηγούν τις κινητοποιήσεις χιλιάδες ανθρώπους σε διαφορετικά μέρη δεν είναι
στενά συντεχνιακές.

Η πιθανότητα αυτή η διαδικασία να εδραιωθεί σε μια νέα ατζέντα που θα επικαιροποιεί τη διαδικασία αλλαγής που ξεκίνησε με την παραίτηση του Sánchez de Lozada (Σάντσες ντε Λοσάδα), το 2003 και συνεχίστηκε με τις κυβερνήσεις του Evo Morales είναι λανθάνουσα.

1 COB (Central Obrera Boliviana-Εργατικό Κέντρο Βολιβίας)
2 Andrés Ruggeri (Αντρές Ρουτζέρι) Καθηγητής-ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες
3 Diego Moscoso (Ντιέγο Μοσκόσο) Οικονομολόγος Ακαδημαϊκός στη Βολιβία

Μετάφραση από τα Ισπανικά
Μάκης Σταύρου, ιστορικός
Μέλος της Εναλλακτικής Δράσης