Ένα ζωντανό σημείο πολιτισμικής συνάντησης
Η ιστορία συνομιλεί με το παρόν.
Η δημιουργία δεν είναι το αποτέλεσμα αυτού που θέλουμε να κάνουμε. Είναι το αποτέλεσμα μιας ολόκληρης κοσμικής διεργασίας… Εάν κάποιος την προσεγγίσει σωστά, μπορεί και να της δώσει μορφή… Το μόνο πράγμα που ενθαρρύνει αυτό το είδος της ενόρασης είναι η αγάπη… Και εννοώ το σύνολο της αγάπης, έρωτα και αγάπη (agape), το θεϊκό και το ανθρώπινο συμφιλιωμένα, όπως το γνώριζαν οι Έλληνες. Αυτό προσπαθώ να κάνω, να συμφιλιώσω τον άνθρωπο με τον κόσμο.
Μιχάλης Λεκάκης, 1969
Με τη νέα έκθεση με τίτλο Ανοιχτοί Ορίζοντες η Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου ανοίγει έναν διάλογο για το τι σημαίνει να ανήκεις ταυτόχρονα σε περισσότερους από έναν πολιτισμούς και πώς η διασπορά μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή πολιτιστικού πλούτου και ανανέωσης. Η έκθεση εστιάζει στο ιστορικό φαινόμενο της διασπορικής ταυτότητας πέντε καλλιτεχνών ελληνικής καταγωγής που δραστηριοποιήθηκαν στις ΗΠΑ. Πρόκειται για τη δεύτερη έκθεση που διοργανώνουν το Υπουργείο Πολιτισμού και η Εθνική Πινακοθήκη στον αποκατεστημένο χώρο του παλαιού Τελωνείου του Ναυπλίου, μετά την έκθεση Θάλασσα, ζείδωρος πνοή, τον Ιούλιο του 2025.
Το παλαιό Τελωνείο υπήρξε ιστορικά σημείο διέλευσης ανθρώπων, αγαθών και ιδεών μέσω της θάλασσας.
Το θέμα των «Ανοιχτών Οριζόντων» ενισχύεται έτσι συμβολικά: παρουσιάζεται η εκτύλιξη της διαρκούς κίνησης ιδεών, ανθρώπων και πολιτισμών σε έναν χώρο που έχει να αφηγηθεί ιστορίες μετακίνησης, ανταλλαγής και εξωστρέφειας. Η Εθνική Πινακοθήκη συνεχίζει έτσι έναν μακροχρόνιο διάλογο με την πόλη του Ναυπλίου γύρω από την έννοια της ελληνικής ταυτότητας. Η συγκεκριμένη έκθεση, που φιλοξενείται στην πρώτη πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, διευρύνει το βλέμμα προς την ελληνική διασπορά και δείχνει ότι η ελληνική πολιτιστική δημιουργία αναπτύχθηκε και πέρα από τα σύνορα του κράτους.
Η έκθεση παρουσιάζει δώδεκα έργα από τη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης, ορισμένα εκ των οποίων βγαίνουν για πρώτη φορά από τις αποθήκες της για να εκτεθούν στο κοινό. Πρόκειται για έργα των: George Z Constant (Γιώργου Κωνσταντινόπουλου), Μιχάλη Λεκάκη, Θεόδωρου Χίου, Θεόδωρου Στάμου και Αθηνάς Τάχα.
Το μαζικό κύμα μετανάστευσης από τις χώρες του φτωχού ευρωπαϊκού Νότου προς την Αμερική ξεκινά από τις αρχές του εικοστού αιώνα και εξελίσσεται κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου.
Η ανάγκη αντιμετώπισης της οικονομικής δυσπραγίας και των συνεπειών του εμφυλίου πολέμου δημιουργεί ένα νέο ρεύμα μετανάστευσης κατά τη δεκαετία του 1950. Μετανάστες πρώτης γενιάς ή παιδιά μεταναστών, οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην έκθεση γεννιούνται στην Αμερική ή καταλήγουν εκεί αναζητώντας ένα περιβάλλον πιο φιλόξενο και δεκτικό στις εκφραστικές, ιδεολογικές και βιοποριστικές τους ανάγκες. Ξεπερνούν τις δυσχέρειες της ενσωμάτωσης συγκροτώντας δίκτυα εμπιστοσύνης και αλληλοϋποστήριξης, σπουδάζουν σε ακαδημίες τέχνης, δραστηριοποιούνται επαγγελματικά και διαγράφουν τη δική τους ξεχωριστή διαδρομή προς την κατάκτηση του προσωπικού τους ύφους. Συγκροτούν καλλιτεχνικές ομάδες, διδάσκουν σε σχολές καλών τεχνών, αναγνωρίζονται σταδιακά από τους ομοτέχνους τους και διακρίνονται για την εξαιρετική ποιότητα του έργου τους.
Με τις πρωτοποριακές επιδόσεις τους συμβάλλουν στη διαμόρφωση της αμερικανικής τέχνης και της οπτικής κουλτούρας σηματοδοτώντας τη μετάβαση από την πολυσυλλεκτική παραστατικότητα προς την αφαίρεση, τη γεωμετρική τέχνη, τη ζωγραφική του μονοχρωματικού πεδίου, την επικράτηση του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, τη σύγχρονη βιομορφική γλυπτική και τη δημόσια τέχνη εφαρμοσμένου και λειτουργικού χαρακτήρα.
Στο έργο τους ανακαλύπτουμε την αξιοποίηση και τη μετάπλαση της αρχέγονης πολιτισμικής μνήμης, την αγάπη για τον θεματικό πλούτο της ελληνικής παράδοσης και μυθολογίας καθώς και την αναδιαπραγμάτευση του ευρωπαϊκού μοντερνισμού.
Επιμέλεια: Συραγώ Τσιάρα, Γενική Διευθύντρια της ΕΠΜΑΣ
