ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ: Ημέρα ιστορικής μνήμης και τιμής. Οι εργάτες σε όλο τον κόσμο διαδηλώνουν
Τιμάμε αυτούς που έδωσαν την ζωή τους στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο για εργατικά δικαιώματα και δημοκρατικές ελευθερίες.
. Τους νεκρούς του Σικάγου που την 1η Μάη το 1886 έδωσαν τη ζωή τους για την 8ωρη εργασία με το σύνθημα «8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση, 8 ώρες για ό,τι θέλει ο καθένας».
Την 1η Μάη 1886 περίπου 600.000άνθρωποι συμμετείχαν στις απεργίες που γίνονταν σε ολόκληρη τη χώρα, με πάνω από 80.000 στο μεγαλύτερο βιομηχανικό κέντρο των ΗΠΑ, το Σικάγο. Εργάτες μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά τους διαδήλωσαν ειρηνικά στο χώρο της συγκέντρωσης στην πλατεία Haymarket, με αίτημα τη μείωση των ωρών εργασίας και καλύτερες συνθήκες δουλειάς με κυρίαρχο σύνθημα«8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση, 8 ώρες για ό,τι θέλει ο καθένας». (8 hours for work 8 hours for rest 8 hours for what we will)
Από τα χείλη των εργατών ανάβλυζε, το τραγούδι του 8ωρου που αντηχούσε απειλητικό μέχρι τα πολυτελή σπίτια των εργοδοτών:
«Θέλουμε να τ’ αλλάξουμε τα πράγματα
Βαρεθήκαμε να μοχθούμε απ’ τα χαράματα ίσα για να ζούμε
και να μην έχουμε μια ώρα να σκεφτούμε
Θέλουμε να νιώσουμε του ήλιου την φωτιά
και των λουλουδιών την ευωδιά.
Και θέλημα του θεού μες τους αιώνες
να εφαρμοστούν οι οκτώ ώρες
Μαζεύουμε τις δυνάμεις μας από τα γιαπιά
τα εργοστάσια, τα μαγαζιά
Οκτώ ώρες ανάπαυση, οκτώ ώρες δουλειά
κι οχτώ ώρες για ό,τι θέλει ο καθένας μας».
Στη γύρω περιοχή, είχαν παραταχθεί αστυνομικές δυνάμεις αποτελούμενες από 1350 άτομα, οπλισμένα με οπλοπολυβόλα οι οποίοι περίμεναν το σύνθημα για να δράσουν.
Την ώρα που το πλήθος παρακολουθούσε τις ομιλίες, ο επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης που βρίσκονταν εκεί, διέταξε τη διάλυση της συγκέντρωσης. Μία βόμβα έσκασε κοντά στους αστυνομικούς, οι οποίοι άνοιξαν πυρ εναντίον των διαδηλωτών. Μέχρι και σήμερα παραμένει άγνωστος ο αριθμός των θυμάτων, καθώς αρκετοί τραυματίες κατέληξαν τις επόμενες ημέρες. Επίσημα, μόνο οκτώ νεκροί αστυνομικοί και τέσσερις διαδηλωτές έχουν επαληθευτεί.
Οκτώ συλληφθέντες διαδηλωτές δικάστηκαν, τέσσερις από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο κι ακόμη ένας αφαίρεσε μόνος του τη ζωή του στη φυλακή.
. Το 1892 έγινε η πρώτη πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση στην Ελλάδα, από το Σοσιαλιστικό Σύλλογο του Καλλέργη. Το 1893, 2000 εργάτες διαδήλωσαν ζητώντας οκτάωρο, Κυριακή αργία και κρατική ασφάλιση στα θύματα εργατικών ατυχημάτων.
Το 1894, γίνεται μια μεγάλη συγκέντρωση με τα ίδια αιτήματα που λήγει με 10 συλλήψεις και τον Αύγουστο ακολουθεί σύλληψη του σοσιαλιστή Σταύρου Καλλέργη.
. Το 1936 ξεσηκώνονται οι καπνεργάτες της Θεσσαλονίκης. Τα γεγονότα ξεκίνησαν γύρω στο Φεβρουάριο, με κατάληψη ενός εργοστασίου ύστερα από την απόρριψη των αιτημάτων των εργατών και συνεχίστηκε με συμπαράσταση καπνεργατών από άλλα εργοστάσια.
-
29 Απριλίου 1936: Κηρύσσεται η μεγάλη απεργία των 12.000 καπνεργατών/τριών στη Θεσσαλονίκη, με πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Καπνεργατικής Ομοσπονδίας, διεκδικώντας καλύτερο μεροκάματο και τήρηση των όρων υγιεινής.
-
1 Μαΐου 1936: Η απεργία γενικεύεται, με τη συμμετοχή και άλλων κλάδων, ενώ οι συγκρούσεις με την αστυνομία γίνονται συχνές.
Εναντίον των διαδηλωτών χρησιμοποιήθηκε τόσο η αστυνομία όσο και ο στρατός. Δεν υπήρχε κεντρική συγκέντρωση, αλλά μικρές συγκεντρώσεις με ομιλητές σε διάφορα μέρη της πόλης.
Σε μια συγκέντρωση στη διασταύρωση Εγνατίας και Βενιζέλου, χωροφύλακες πυροβόλησαν και σκότωσαν 7-8 εργάτες. Σ’ αυτό το σημείο έχει στηθεί το μνημείο του καπνεργάτη. Με πυροβολισμούς προσπάθησαν να διαλύσουν και τις άλλες συγκεντρώσεις και συνολικά είχαμε τουλάχιστον 12 νεκρούς και 300 τραυματίες.
Η μάνα του Τάσου Τούση θρηνεί πάνω από τον σκοτωμένο γιο της, στην Εγνατία οδό. Η φωτογραφία αυτή ενέπνευσε τον «Επιτάφιο» στο ποιητή Γιάννη Ρίτσο.
. Την 1η Μάη του 1944, η εργατική Πρωτομαγιά συνέπεσε με την άνανδρη εκτέλεση 200 Ελλήνων κομμουνιστών και αριστερών αγωνιστών, οι οποίοι μεταφέρθηκαν στο σκοπευτήριο Καισαριανής από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου από τις γερμανικές ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής.
. Την 1η Μάη του 1976 σκοτώθηκε σε τροχαίο, υπό συνθήκες που ουδέποτε αποσαφηνίστηκαν, ο αγωνιστής του αντιδικτατορικού αγώνα Αλέκος Παναγούλης.
. Ο Αλέκος Παναγούλης στις 13 Αυγούστου 1968 επιχείρησε να δολοφονήσει τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο.
Ακολούθησαν οι μεταπολιτευτικοί εργατικοί αγώνες με μεγάλες πρωτομαγιάτικες εργατικές διαδηλώσεις.
Σταθμός των πρωτομαγιάτικων αγώνων η πορεία αλληλεγγύης 1η Μάη 1993 στους φυλακισμένους αγωνιστές οδηγούς της ΕΑΣ (Εταιρεία Αστικών Συγκοινωνιών), στις φυλακές του Κορυδαλλού.
Φωτο/αρχείου: Δυναμική διδηλωση των απεργών της ΕΑΣ στην Ακαδημίας
Το Νοέμβριο του 1990, λίγους μήνες μετά την εκλογή της στην εξουσία με 46,2% η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη(πατέρας του σημερινού πρωθυπουργού) ψηφίζει νόμο για την ιδιωτικοποίηση των ΔΕΚΟ, Σχεδιάζει και την ιδιωτικοποίηση της Εταιρείας Αστικών Συγκοινωνιών (ΕΑΣ).
Τον Φλεβάρη του 1991 οι εργαζόμενοι της ΕΑΣ προχωρούν σε συμβολική κατάληψη της διοίκησης της εταιρίας με αίτημα αυξήσεις. Η κυβέρνηση τους απειλεί με άμεση ιδιωτικοποίηση και τότε οι οδηγοί της ΕΑΣ ξεκινούν απεργία. Στις 21 Μάρτη του ‘91 έξω από το υπουργείο Συγκοινωνίας, η κυβέρνηση κατεβάζει τα ΜΑΤ και ακολουθεί σύγκρουση, με νίκη των απεργών. Η απεργία λήγει, με την κυβέρνηση να υποχωρεί και να δίνει αυξήσεις.
Το Σεπτέμβρη του 1991, η κυβέρνηση επανέρχεται απαιτώντας περικοπές προσωπικού ή ιδιωτικοποίηση.
Τον Οκτώβριο του 1992 χιλιάδες άνθρωποι συμμετέχουν στην συναυλία αλληλεγγύης στο γήπεδο της ΑΕΚ.
Η απάντηση του συνδικάτου το χειμώνα του 1992 είναι νέες κινητοποιήσεις για αυξήσεις, με την κυβέρνηση να «υποχωρεί» υπό την απειλή απεργίας διαρκείας που τελικά αναστέλλεται.
Τον Ιούλη του 1993, το υπουργείο ανακοινώνει την απόφασή του για 1200 απολύσεις στην ΕΑΣ με την προοπτική να φτάσουν τις 3.400 το 1996.
Στις 23 Ιούλη σε μια συγκλονιστική γενική συνέλευση στο γήπεδο του Σπόρτινγκ οι εργαζόμενοι στην ΕΑΣ ξεκινάνε απεργία διαρκείας. Η απάντηση της κυβέρνησης είναι ότι θα προχωρήσει σε άμεση ιδιωτικοποίηση των λεωφορείων της Αθήνας.
Η αντίδραση των εργαζομένων της ΕΑΣ είναι δυναμική.
Από την πρώτη μέρα ξεκινάει περιφρούρηση στα αμαξοστάσια, που αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο βασικά ατού της απεργίας. Στις πύλες η συμμετοχή είναι μαζική και δεν βγαίνει έξω ούτε ένα λεωφορείο. Η κυβέρνηση περιμένει ως τις 2 Αυγούστου για να φύγει ο κόσμος για διακοπές, οπότε με νυχτερινή έφοδο καταλαμβάνει τα αμαξοστάσια που από εκείνη τη στιγμή και μετά φρουρούνται καθημερινά από τα ΜΑΤ. Οι απεργοί περικυκλώνουν τα αμαξοστάσια. Στις 7 Αυγούστου ψηφίζεται ο νόμος της ιδιωτικοποίησης. Τα λεωφορεία της ΕΑΣ τα έδωσε στους λεγόμενους «ΣΕΠΙΤΕΣ».
Οι οδηγοί της ΕΑΣ αντέδρασαν και ξεκίνησαν αγώνα να αποτρέψουν την ιδιωτικοποίηση της ΕΑΣ από την κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Ξεκινά ένας παρατεταμένος δυναμικός μαζικός αγώνας. Ανταρτοπόλεμος στις γειτονιές της Αθήνας ενάντια στους ΣΕΠίτες, (ιδιώτες που πήραν τα λεωφορεία και αρχίσαν να κάνουν δρομολόγια).
Φωτο/ αρχείου: Συγκεντρωση αλληλεγγυης στους απολυμένους της ΕΑΣ
Απεργίες, συγκρούσεις, συλλήψεις διαδηλωτών, δημιουργία Επιτροπής Αλληλεγγύης στους απεργούς, απεργιακό ταμείο.
Την Πρωτομαγιά του 1993 χιλιάδες διαδηλωτές φτάνουν στις φυλακές Κορυδαλλού , οπου κρατούνται έξι απεργοί της ΕΑΣ
Στις 16 Ιούνη του 1993, χιλιάδες διαδηλώνουν έξω από τις φυλακές Κορυδαλλού όπου βρίσκονταν φυλακισμένοι επί μήνες απεργοί της ΕΑΣ.
Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης προκηρύσσει εκλογές και στις 14 Σεπτέμβρη του 1993, οι ΕΑΣίτες αποφασίζουν στη γενική τους συνέλευση να επιστρέψουν στα αμαξοστάσια το ίδιο το βράδυ των εκλογών, αφού διαφαινόταν ότι ο Μητσοτάκης ότι θα χάσει, όπως και συνέβη.
Μετά από ένα σκληρό παρατεταμένο αγώνα διάρκειας, οι οδηγοί της ΕΑΣ (οι Σταμουλοκολάδες) όπως τους έλεγαν τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ, κατάφεραν στις 23 Δεκέμβρη ‘93, διαδηλώνοντας να μπουν στο αμαξοστάσιο στην Π. Ράλλη απ’ όπου βγάζουν στους δρόμους τα πρώτα λεωφορεία.
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ που διαδέχθηκε την κυβέρνηση Ν.Δ/Κωνσταντίνου Μητσοτάκη με υπουργό συγκοινωνιών τον Γιαννη Χαραλάμπους ακύρωσε την ιδιωτικοποίηση της ΕΑΣ και τα λεωφορεία επέστρεψαν στο δημόσιο, ΕΘΕΛ και σήμερα ΟΑΣΑ.
Το 1992-93 οι εργαζόμενοι της ΕΑΣ αναδείχτηκαν στην πρωτοπορία της εργατικής τάξης στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Οι απεργοί της ΕΑΣ έκαναν στην πράξη και όχι στα λόγια το «χωρίς εσένα γρανάζι δεν γυρνά» και έδειξαν το δρόμο, για το πως μπορούν να κερδίζουν οι εργατικοί αγώνες.
Σήμερα Πρωτομαγιά του 2026 συμπληρώνονται 50 χρόνια από το θάνατο του Αλέξανδρου Παναγούλη, εμβληματικού αγωνιστή κατά της 7χρονης στρατιωτικής δικτατορίας 1967-1974.
Με πρωτοβουλία του «Φόρουμ Διαλόγου και Πολιτισμού» και πολιτών της Δίβρης (Λαμπεία) Ηλείας, οργανώνεται το Σάββατο 2 Μαΐου 2026, από τις 6 μ.μ., μια μεγάλη επετειακή εκδήλωση και συναυλία για να τιμηθεί ο ήρωας της Δημοκρατίας στον τόπο από τον οποίο έλκει την καταγωγή του.
Αποκάλυψη στην κεντρική πλατεία τιμητικής και αναμνηστικής στήλης.
Μουσική Συναυλία του Βασίλη Λέκκα, μεταξύ άλλων και με τραγούδια σε στίχους Αλέξανδρου Παναγούλη, ή εμπνευσμένα απ΄αυτόν.
Απαγγελία ποιημάτων του.
Έκθεση φωτογραφιών και ντοκουμέντων από τη ζωή και τους αγώνες του Αλέξανδρου Παναγούλη
Η εκδήλωση συνδιοργανώνεται με τον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας και βρίσκεται υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος.
ΠΑΝΑΓΟΥΛΕΙΑ 2026
