Η στεγαστική κρίση, η προσβάσιμη και βιώσιμη κατοικία και ο ρόλος Δήμων και συνεργατικών σχημάτων
Του Νίκου Χρυσόγελου
Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου και Κοινωνικής Οικονομίας
Μέλος του Συμβουλίου των ΠΡΑΣΙΝΩΝ- Οικολογία
Σήμερα το θέμα της προσβάσιμης και βιώσιμης κατοικίας είναι στο κέντρο των πολιτικών διεκδικήσεων σε ευρωπαϊκό, Εθνικό και τοπικό επίπεδο.
– Στην Αθήνα, ένας από τους εμβληματικούς στόχους στο πλαίσιο του Κλιματικού Σύμφωνου Αθήνας είναι η δημιουργία αποθέματος 1000 δημοτικών κατοικιών υψηλής ενεργειακής απόδοσης (σχεδόν παθητικά που δεν θα χρειάζονται εξωτερική ενέργεια βασισμένη σε ορυκτά καύσιμα). Εργαζόμαστε πάνω σε αυτό.
– Πρόσφατα, όμως, το Δημοτικό Συμβούλιο υπερψήφισε την εισήγηση του Δημάρχου Αθηναίων Χάρης Δούκα για το Στρατηγική του Δήμου για τη Στέγαση, που θέτει ως βασικό στόχο την προσβάσιμη, ποιοτική, ανθεκτική και βιώσιμη κατοικία.
Συνεργαστήκαμε ειδικοί, υπηρεσίες και 4 αντιδήμαρχοι η Μαρία Στρατηγάκη, η Μάρω Ευαγγελίδου, ο Πάρης Χαρλαύτης και ο Νικος Χρυσόγελος καθώς η ΔΑΕΜ, μια από τις εταιρίες του Δήμου Αθηναίων, συνεισφέροντας ο καθένας /η καθεμία στο αντικείμενό του/της.
– Ο Δήμαρχος συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Συμμαχία των Δημάρχων για τη Στέγαση Mayors’ Alliance for housing
Το θέμα της προσιτής και βιώσιμης στέγασης είναι ένα από τα 4 κεντρικά θέματα συνεργασίας μας με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, στο πλαίσιο της Συμφωνίας που έχουμε υπογράψει για να μας παρέχει δωρεάν συμβουλευτική υποστήριξη για ωρίμανση και αναζήτηση πόρων για την υλοποίηση των φιλόδοξων κλιματικών σχεδίων μας, δηλ του Κλιματικού Συμφώνου Αθήνας και του Κλιματικού Επενδυτικού Σχεδίου Αθήνας. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει κεντρικό ρόλο σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το θέμα της υποστήριξης σχεδίων για τη στέγαση που είναι πλέον φλέγον θέμα πανευρωπαϊκά.
Στην Ελλάδα έχουμε ιδιομορφίες:
– Είμαστε η μόνη χώρα στην ΕΕ χωρίς στρατηγική για τη στέγαση.
– Στο μακρινό παρελθόν υπήρχε ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας που όμως έκλεισε μέσα στην κρίση, ενώ ακόμα διατηρεί περιουσία και μεγάλο αποθεματικό.
– Η στέγαση αντιμετωπίζεται κυρίως ως αντικείμενο κερδοσκοπίας και όχι ως δικαίωμα και αναπόσπαστο κομμάτι των πολιτικών συνοχής και κοινωνικής δικαιοσύνης.
– Την εποχή της κρίσης κατέρρευσαν τα εισοδήματα και δημιουργήθηκε ένα τεράστιο κοινωνικό πρόβλημα γιατί το όνειρο για ιδιοκτησία κατοικίας (είχε φτάσει στα ύψη με το 80% να κατέχει τουλάχιστον μια κατοικία και το θέμα κατοικία να έχει μετατραπεί σε πανάκριβη φούσκα) μετατράπηκε σε εφιάλτη, “κόκκινα δάνεια” με 500.000 νοικοκυριά να κινδυνεύουν να χάσουν την κατοικία τους ενώ κάποιοι την έχουν ήδη χάσει και χιλιάδες σπίτια έχουν περάσει στις τράπεζες και σε funds.
Οι μέχρι τώρα πολιτικές της κυβέρνησης για τη στέγαση βασίζονται σε επιδότηση ενοικίου και επιδότηση αγοράς κατοικίας. Η ενίσχυση της ζήτησης με σταθερή λίγο-πολύ προσφορά ακινήτων και μεγάλη ζήτηση κτιρίων για άλλες χρήσεις (χιλιάδες golden visa, κερδοσκοπία ακινήτων, Airbnb) έχει επιδεινώσει το στεγαστικό.
Μία στις 4 κατοικίες παραμένουν κλειστές
Την ίδια στιγμή όμως παραμένουν κλειστές 117.137 κενές κατοικίες, ή 26,8% του συνόλου κατοικιών στην Αθήνα, ενώ δημογραφικές και άλλες αλλαγές (κλιματική και ενεργειακή κρίση, εισοδηματική και ενεργειακή φτώχεια, αλλαγές αξιών και προτύπων) δεν έχουν εξεταστεί συστηματικά ως προς τις επιπτώσεις στο στεγαστικό. Έχουμε για παράδειγμα στην Αθήνα:
– πολλές μονογονεικές οικογένειες καθώς και οικογένειες με ένα μόνο άτομο, είτε νεαρής είτε μεγάλης ηλικίας
– σημαντικό ποσοστό κατοικιών κακής ποιότητας, χωρίς καλή μόνωση και ενεργοβόρες. Υπολογίζεται ότι το ποσοστό αυτό στην Αθήνα ξεπερνάει το 70-77%
– το ποσοστό ιδιοκτησίας έχει πέσει από το 80% στο 60% ίσως και χαμηλότερα, αν αναλογιστούμε ότι πολλοί νέοι άνθρωποι μένουν με τους γονείς τους μέχρι και τα 35+ λόγω αδυναμίας να νοικιάζουν ή αγοράσουν κατοικία
– πολλές κατοικίες παραμένουν κλειστές και συχνά σε κακή κατάσταση λόγω μετανάστευσης, κληρονομικών προβλημάτων, θανάτου ιδιοκτητών (χωρίς απογόνους), αδυναμίας των ιδιοκτητών να καταβάλουν το κόστος ανακαίνισης.
– Πολλά από τα κλειστά κτίρια ανήκουν σε ιδρύματα, νοσοκομεία και φορείς που αντιμετωπίζουν δυσκολίες να διαχειριστών την σημαντική αυτή περιουσία.
Η σύγχρονη στεγαστική πολιτική δεν μπορεί να μην λάβει υπόψη ότι:
Σήμερα υπάρχουν διάφορα σχήματα που εξασφαλίζουν την πρόσβαση στην κατοικία, δεν υπάρχει μόνο η με κάθε τρόπο ιδιοκτησία κατοικίας, αλλά και η μακροχρόνια ενοικίαση, η προστατευόμενη κατοικία, η συγκατοίκηση, η συνεργατική κατοικία κλπ
Η πρόσβαση σε κατοικία σε πολλές πόλεις εξασφαλίζεται μέσω δημοτικών και συνεργατικών κατοικιών, μη κερδοσκοπικών σχημάτων και σε ορισμένες περιπτώσεις επιδοτούμενης κατοικίας. Αυξάνεται επίσης ο ρόλος των (community) Land Trust Funds που περνάει από τις ΗΠΑ και στην Ευρώπη.
Ο ρόλος των δήμων αλλά και συνεργατικών σχημάτων είναι σημαντικός για προσβάσιμη και βιώσιμη κατοικία για όλους κι όλες, χωρίς αποκλεισμούς. Επίσης θα μπορούσαν να διασφαλίσουν δίκαιες λύσεις win-win, αν περνούσαν με συμβάσεις μακροχρόνιας χρήσης σε δήμους και συνεργατικά σχήματα, χιλιάδες κατοικίες που είναι σήμερα κλειστές ή στα χέρια τραπεζών και κερδοσκοπικών funds για ανακαίνιση, ενεργειακή αναβάθμιση, εγκατάσταση ηλιακών κι άλλων συστημάτων και ενοικίαση με προσιτό κόστος.
Δεν μπορεί η πρόσβαση σε κατοικία να απομονωθεί από την ανάγκη να είναι οι κατοικίες όμορφες, ποιοτικές, ανθεκτικές απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα, κλιματικά φιλικές, υψηλής ενεργειακής απόδοσης ή να μην εντάσσονται σε εξίσου όμορφες, πράσινες, βιώσιμες, ανθεκτικές και κλιματικά ουδέτερες γειτονιές.
ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΕΣ ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ
Τι σημαίνει λοιπόν προσβάσιμη και βιώσιμη κατοικία, κάτι που συναντάμε ως όρο πλέον τόσο στο Πλαίσιο Στρατηγικής για τη Στέγαση του Δήμου Αθηναίων όσο και – εδώ και χρόνια – σε διεθνή κείμενα ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών;
