‘Μαθηματικός πλατωνισμός’,
μια ακόμα ιδεαλιστική ακροβασία
Γράφει ο Κώστας Λάμπος
Διδάκτωρ Οικονομικών επιστημών του
Freie Universitaet Berlin, δοκιμιογράφος
claslessdemocracy@gmail.com,
«Η φιλοσοφία είναι καταγεγραμμένη σε αυτό το τεράστιο βιβλίο, εννοώ το Σύμπαν, που βρίσκεται συνέχεια μπροστά μας.
Δεν μπορούμε όμως να το κατανοήσουμε, εκτός αν καταλάβουμε τη γλώσσα του και ερμηνεύσουμε τα στοιχεία με τα οποία έχει γραφεί. Είναι γραμμένο στη γλώσσα των μαθηματικών και τα στοιχεία του είναι τα τρίγωνα, οι κύκλοι και τα άλλα γεωμετρικά σχήματα, χωρίς τα οποία είναι ανθρωπίνως αδύνατο να γίνει κατανοητή έστω και μια λέξη.”
Γαλιλαίος[1]
«Ο μαθηματικός είναι ένας τυφλός σε ένα σκοτεινό δωμάτιο που ψάχνει για μια μαύρη γάτα που δεν είναι εκεί»
Κάρολος Δαρβίνος[2]
«Εγώ δεν συμφωνώ με τα μαθηματικά. Το άθροισμα πολλών μηδενικών είναι ένας επικίνδυνος αριθμός»
Stanislaw Jerzy Lec[3]
Όλες οι ιεραρχικές εξουσίες αποτελούν ex definitione εκμεταλλευτικές, καταπιεστικές, επεκτατικές, ιμπεριαλιστικές, εγκληματικές, απάνθρωπες και καταστροφικές συμμορίες που αντιμετωπίζουν εχθρικά την εργαζόμενη κοινωνία/ανθρωπότητα και προκειμένου να διατηρήσουν τα προνόμιά τους μετέρχονται αθέμιτων μεθόδων παραπλάνησης και αποπροσανατολισμού των ανθρώπων τόσο μέσω των σκοταδιστικών μύθων, όσο και μέσω της ευνουχισμένης επιστήμης και της εξουσιαστικής ιδεολογίας. Ο Πλατωνισμός, κράμα σκοταδισμού και εξουσιαστικής ιδεολογίας, διατρέχει ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, προσφέροντας υπηρεσίες στις εξουσίες με αντάλλαγμα την επιβολή του ως επικρατούσα ιδεολογία, της κοινωνικής ανισότητας και των καταστροφικών πολέμων. Έτσι μακροημέρευσε και καθόρισε τον δυτικό πολιτισμό, κι’ όχι μόνο. Οι δυνάμεις της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού, οφείλουν, προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, να απολατωνιστούν και να επεξεργαστούν μια νέα, σύγχρονη κοσμοαντίληψη που θα ρίχνει φως στους όρους υπέρβασης της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, αλλά και στον δρόμο για έναν καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας, ως αναγκαία και ικανή συνθήκη για την επιβίωση και την ειρηνική πρόοδο της ανθρωπότητας.
*
Ο Θαλής ο Μιλήσιος, ο θεμελιωτής της φιλοσοφικής σκέψης, ήταν από τους πρώτους φιλοσόφους που κατανόησαν την τεράστια σημασία των μαθηματικών[4], ως αναγκαίας γλώσσας για την κατανόηση του φυσικού κόσμου και την αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με τον φυσικό κόσμο. Σήμερα είναι γενικά αποδεκτό πως τα μαθηματικά, ως συστήματα κανόνων και συμβόλων, αριθμών και γεωμετρικών σχημάτων, είναι δημιουργήματα του ανθρώπινου μυαλού και δεν υπήρχαν πριν την επινόησή τους από τον εξελιγμένο εν κοινωνία άνθρωπο, για πρακτικούς σκοπούς, ως εργαλείο επίλυσης πρακτικών, τεχνικών, φυσικών, αλλά και κοινωνικών προβλημάτων.
Ο Πλάτωνας, ως ο ‘πρώτος συστηματικός θεολόγος’[5], δεν παρέκαμψε απλά τον Θαλή και την φυσική υπόσταση του κόσμου, αλλά και την δημοκρίτεια μηχανική εξήγηση του σύμπαντος, η οποία δεν αναγνώριζε καμία αρχική αιτία, δηλαδή κανέναν δημιουργό ‘θεό’, αλλά επειδή βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση με όσα αυτός πρέσβευε φέρεται να έχει κάψει τα έργα τού Δημόκριτου, τού Πρωταγόρα και άλλων. Η ταυτολογία του Πλάτωνα ότι, δηλαδή, ‘ο κόσμος στηρίζεται πάνω σε πέντε βασικά στοιχεία, ήτοι στην φωτιά, στον αέρα, στο νερό, στη Γή και στο Σύμπαν’, τον οδήγησε σε αδιέξοδο, γεγονός που τον έσπρωξε στην μεταφυσική. Μάλιστα επηρεασμένος από τον Πυθαγόρα, έβαλε στην θέση του μαθηματικού ορθολογισμού τον θρησκευτικό μυστικισμό, που σημαίνει πως δεν κατανόησε με τον ίδιο επιστημονικό τρόπο τα μαθηματικά και γι’ αυτό προσπάθησε να τα εγκλωβίσει στην μεταφυσική ‘θεωρία των Ιδεών’. Αποσκοπώντας στο να χειραγωγήσει την διαδικασία της Γνώσης και να καταστήσει τις επιστήμες εργαλείο της τάξης των ευγενών, δηλαδή, της τάξης του και των εξουσιαστών φιλοσόφων/βασιλιάδων.
Από τότε το ζήτημα της σχέσης μεταξύ των επιστημών και της εξουσίας εξελίσσεται σε μια περιπέτεια εκμαυλισμού ικανού αριθμού επιστημόνων που εκτρέπουν τις επιστήμες από την αποστολή τους, ως δυνάμεις κοινωνικής απελευθέρωσης, καθιστώντας τες γλώσσα και ιδεολογία των εκάστοτε εξουσιών[6], δηλαδή σε εργαλεία πολιτικής χειραγώγησης και κοινωνικής υποδούλωσης.
Στην Πολιτεία του, ο Πλάτωνας, επιχειρεί την σκιαγράφηση της ανθρώπινης ψυχής με την έννοια της αρχέτυπης Ιδέας για την οργάνωση των κοινωνιών, ασκεί αυστηρή και προφανώς άδικη κριτική στην Άμεση Αθηναϊκή Δημοκρατία και περιγράφει με ένα δικό του σχήμα την γενική θεώρησή του, για τον Κόσμο, δίνοντας μια μεταφυσική διάσταση στα μαθηματικά[7], σαν να πρόκειται για την γλώσσα του ‘θεού’, του ενός με το Όλον και το Αγαθόν. «Αεί ο θεός γεωμετρεί» διδάσκει και «Ουδείς αγεωμέτρητος εισίτω μοι την θύρα», γράφει στην κεντρική είσοδο της Ακαδημίας του.
Ιεραρχεί τον Κόσμο σε μια αξιακά φθίνουσα σειρά, ήτοι σε:
-
Αγαθό, η ανυπόθετος αρχή του παντός, δηλαδή τον ‘δημιουργό’ και ‘πατέρα’[8], καθώς και τον ‘δημιουργούντα θεό’[9].
-
Μορφές, οι ιδέες, τα αρχέτυπα του ορατού κόσμου.
-
Μαθηματικά Αντικείμενα, ως αυθύπαρκτα όντα του κόσμου των ιδεών.
-
Φυσικά Αντικείμενα, οντότητες ή τμήματα του ορατού κόσμου.
-
Αντανακλάσεις, εικόνες.
Τα τρία πρώτα αναφέρονται στον Κόσμο του άχρονου και αναλλοίωτου Είναι, δηλαδή, στον ‘θεό’ και τα δύο τελευταία στον μεταβαλλόμενο Κόσμο του Γίγνεσθαι.
Κατά κάποιον, επίσης παράξενο τρόπο, όπως φαίνεται, ο Πλάτωνας αντιμετώπισε και τα μαθηματικά ως ‘αφηρημένα όντα που υπάρχουν στην πραγματικότητα ανεξάρτητα από τον μαθηματικό’ που τα μελετά και συνεπώς δεν είναι δημιουργήματα του νου μας, υπόθεση που αποκαλείται ‘μαθηματικός πλατωνισμός’, σύμφωνα με τον οποίο τα μαθηματικά επηρεάζουν τον μαθηματικό κατά την ενασχόλησή του με αυτά και όχι το αντίθετο:
-
«Η Μάθηση είναι στην πραγματικότητα ανάμνηση από μια προηγούμενη ζωή, πιθανώς από μια περίοδο όπου η ψυχή είχε απ’ ευθείας πρόσβαση στον Κόσμο του Είναι.
-
Η Ψυχή ανήκει σε μια τρίτη κατηγορία με την ικανότητα να καταλαβαίνει τον Κόσμο του Είναι και τον Κόσμο του Γίγνεσθαι.
-
Τα Μαθηματικά αποτελούν στοιχείο των Ιδεών και το κρίσιμο μέσο εξερεύνησης και εξύψωσης του πνεύματος πέρα από τον υλικό κόσμο του Γίγνεσθαι στον αιώνιο κόσμο του Είναι.
-
Τα Μαθηματικά, αποτελούν παράδειγμα γέφυρας μεταξύ του ατελούς κόσμου γύρω μας και του τέλειου κόσμου των ιδεών».
Ο Πλάτωνας, όταν υποστηρίζει πως οι γνώσεις μας είναι αναμνήσεις από προηγούμενη ζωή, πέρα από την εσφαλμένη θεωρία του περί μετενσάρκωσης/μετεμψύχωσης, που την δανείστηκε από τον Πυθαγόρα κι’ αυτός από την ανατολίτικη ‘φιλοσοφία’, δεν αντιλαμβάνεται την παραδοξότητα, σύμφωνα με την οποία όλοι οι άνθρωποι φέρουν την γνώση κάποιας προηγούμενης ζωής τους. Κάτι τέτοιο όμως σημαίνει ότι αρνείται τον ρόλο των αισθήσεων, του εμπειρικού βιώματος, του μεταφερόμενου από γενιά σε γενιά προφορικού λόγου μέσω των μύθων, των τραγουδιών στην μορφή των ομηρικών επών και στην συνέχεια μέσω της παιδείας στην απόκτηση γνώσεων, για να καταλήξει στην αφελή δοξασία πως τελικά όλοι μας κουβαλάμε την γνώση των ‘πρωτοπλάστων’, του Αδάμ και της Εύας, και τελικά τού υποτιθέμενου δημιουργού τους, κατά συνέπεια κουβαλάμε και το προπατορικό αμάρτημα που ισοδυναμεί με την επιλογή μας να μάθουμε από το δέντρο του καλού και του κακού.
Μόνο έτσι δικαιολογείται η προσπάθειά του να μας πείσει πως τα μαθηματικά είναι υπαρκτά αντικείμενα του κόσμου των ιδεών, που επιλέγουν τους μαθηματικούς και μας συνδέουν με τον ‘θεό’. Βέβαια η πραγματικότητα είναι διαφορετική και διαψεύδει τον Πλάτωνα, αφού είναι οι μαθηματικοί, μεταξύ των οποίων και ο Καραθεοδωρής, που προηγήθηκαν του Αϊνστάιν και ανάπτυξαν τα μαθηματικά σε τέτοιο βαθμό που του επέτρεψαν να διατυπώσει την θεωρίας της σχετικότητας και όχι η θεωρία της σχετικότητας που επινόησε τον Αϊνστάιν, όπως πίστευε ο Πλάτωνας και υποστηρίζουν όλα τα σκοταδιστικά ιερατεία, οι πλατωνιστές και πλατωνίζοντες, παρουσιάζοντας τον Πλάτωνα ως μεγάλο μαθηματικό, που όμως δεν ήταν παρά ο ευνουχιστής τους, όπως άλλωστε και όλων των επιστημών.
Ο πραγματιστής και πολυεπιστήμονας Αριστοτέλης, στα Μετά τα Φυσικά[10], διερωτάται αναφορικά με την αντίφαση του Πλάτωνα για τα ‘μαθηματικά αντικείμενα’ που υποτίθεται ότι ασκούν κάποια επίδραση πάνω στους μαθηματικούς που τα μελετούν, παρ’ ότι ο δάσκαλός του τα ορίζει ως ιδέα ή αφηρημένα αντικείμενα, ενώ ο ίδιος αντιλαμβάνεται τα Μαθηματικά σαν την γλώσσα κατανόησης της Φύσης, η οποία συνδέεται άμεσα με τις ανάγκες των ανθρώπων και ασκεί κριτική κατά των απόψεων του Πλάτωνα:
-
«Τα Μαθηματικά αντικείμενα, δεν τα εξετάζουμε αν όντως υπάρχουν, αλλά με ποιον τρόπο υπάρχουν.
-
Είναι λάθος του Πλάτωνα να πιστεύει ότι τα γεωμετρικά αντικείμενα είναι διαχωρισμένα από τις φυσικές τους αναπαραστάσεις.
-
Τα γεωμετρικά αντικείμενα δεν είναι, παρά αφαιρέσεις, με βάση την εμπειρία μας.
-
Τα γεωμετρικά αντικείμενα είναι μορφές των φυσικών αντικειμένων.
-
Τους φυσικούς αριθμούς μπορούμε να τους κατανοήσουμε μέσω της αφαίρεσης από συλλογές φυσικών αντικειμένων.
-
Τα Μαθηματικά ασχολούνται με την ύλη, ως ποσότητα αριθμητική ή γεωμετρική αγνοώντας την κίνηση.
-
Η εφαρμοσιμότητα των μαθηματικών στον φυσικό κόσμο είναι άμεση.
-
Τελικά ο Μαθηματικός, μελετά πραγματικές ιδιότητες πραγματικών φυσικών αντικειμένων και δεν υπάρχουν δύο κόσμοι, ο φυσικός και ο μαθηματικός»
