Νέο νομοσχέδιο στη Βουλή: Αυστηρές ρυθμίσεις για ΟΤΑ σε κτηματολογικές διαφορές και απορρίμματα – Ποινικό αδίκημα η υποβάθμιση περιβάλλοντος

Κατατέθηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο με τίτλο «Καθορισμός αδικημάτων και κυρώσεων σε βάρος φυσικών και νομικών προσώπων για παραβίαση των περιοριστικών μέτρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενσωμάτωση Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1226 … και λοιπές διατάξεις».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχουν δύο άρθρα:

• Άρθρο 23 – Κτηματολογική Διαμεσολάβηση
  Θεσπίζεται υποχρέωση συμμετοχής του Δημοσίου, των ΟΤΑ και των ΝΠΔΔ στην Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία Διαμεσολάβησης σε υποθέσεις που αφορούν κτηματολογικές εγγραφές. Η εκπροσώπηση θα γίνεται από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους ή από έμμισθους/πληρεξούσιους δικηγόρους. Πρόκειται για νέα διαδικαστική δέσμευση που αγγίζει άμεσα τους δήμους σε τυχόν διαφορές ιδιοκτησιακού χαρακτήρα.

• Άρθρο 24 – Απορρίμματα
  Εισάγεται διάταξη στον ν. 1650/1986 σύμφωνα με την οποία η εγκατάλειψη ογκωδών αστικών απορριμμάτων σε δημόσιο χώρο, κατά παράβαση των Κανονισμών Καθαριότητας των ΟΤΑ, αναβαθμίζεται πλέον σε ποινικό αδίκημα υποβάθμισης περιβάλλοντος. Αυτό σημαίνει αυστηρότερη αντιμετώπιση φαινομένων ανεξέλεγκτης απόρριψης και ενισχύει τις ευθύνες των δήμων για την εφαρμογή των Κανονισμών Καθαριότητας και τον έλεγχο της διαχείρισης ογκωδών αντικειμένων.

Με το νέο πλαίσιο, οι δήμοι καλούνται να προσαρμόσουν άμεσα τις διαδικασίες τους τόσο σε νομικό επίπεδο όσο και στην καθημερινή λειτουργία τους, αφού τα δύο άρθρα επηρεάζουν καίρια τομείς όπως οι δικαστικές υποθέσεις ιδιοκτησίας και η καθαριότητα των πόλεων.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα του myota.gr,  το νομοσχέδιο με τίτλο: «Καθορισμός αδικημάτων και κυρώσεων σε βάρος φυσικών και νομικών προσώπων για παραβίαση των περιοριστικών μέτρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενσωμάτωση Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1226 … και λοιπές διατάξεις» έχει ως στόχο να ενσωματώσει στο ελληνικό δίκαιο την Οδηγία 2024/1226 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η οποία ορίζει για πρώτη φορά σε επίπεδο ΕΕ τα ποινικά αδικήματα και τις κυρώσεις για την παραβίαση περιοριστικών μέτρων (κυρώσεων) που επιβάλλει η Ένωση.

Κύρια σημεία του νομοσχεδίου:

1. Ορισμός αδικημάτων

   1. Θεσπίζονται σαφή ποινικά αδικήματα για την παραβίαση κυρώσεων της ΕΕ, π.χ. διάθεση κεφαλαίων σε πρόσωπα ή φορείς που βρίσκονται σε λίστες κυρώσεων, μη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων, διευκόλυνση εισόδου προσώπων, εμπορικές συναλλαγές που απαγορεύονται, καταστρατήγηση μέτρων με ψευδή στοιχεία κ.ά..

2. Κυρώσεις σε φυσικά πρόσωπα

   1. Προβλέπονται ποινές φυλάκισης και υψηλά χρηματικά πρόστιμα (10.000€ – 300.000€), ανάλογα με τη σοβαρότητα και το είδος του αδικήματος.

   1. Υπάρχουν και παρεπόμενες ποινές, όπως αποστέρηση αξιωμάτων ή απαγόρευση άσκησης επαγγέλματος.

3. Ευθύνη και κυρώσεις σε νομικά πρόσωπα και οντότητες

   1. Επιβάλλονται βαριά πρόστιμα σε επιχειρήσεις που παραβιάζουν κυρώσεις (έως 5% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών ή 40 εκατ. €).

   1. Η ευθύνη αφορά και περιπτώσεις όπου δεν υπήρξε επαρκής έλεγχος/εποπτεία.

4. Ειδικές διατάξεις

   1. Αναφορά παραβάσεων (whistleblowing) και προστασία καταγγελλόντων.

   1. Δέσμευση και δήμευση περιουσιακών στοιχείων που σχετίζονται με τα αδικήματα.

   1. Ειδικά ερευνητικά μέτρα και συνεργασία των αρμόδιων αρχών σε εθνικό και διεθνές επίπεδο (Europol, Eurojust, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία).

   1. Συλλογή και αποστολή στατιστικών στοιχείων προς την ΕΕ.

5. Λοιπές διατάξεις

   Εκτός από το βασικό αντικείμενο, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και άλλες τροποποιήσεις στον Ποινικό Κώδικα και σε ειδικούς νόμους, όπως:

   1. Διαδικαστικά θέματα ποινικής δικονομίας (εξαιρέσεις, παραβόλα, πρόσβαση σε δικογραφία).

   1. Την υποχρεωτική συμμετοχή ΟΤΑ και Δημοσίου στην κτηματολογική διαμεσολάβηση (Άρθρο 23).

   1. Την ποινικοποίηση της εγκατάλειψης ογκωδών αστικών απορριμμάτων σε δημόσιο χώρο, που πλέον θεωρείται υποβάθμιση περιβάλλοντος (Άρθρο 24).

Στο νομοσχέδιο (άρθρο 7), η ευθύνη νομικών προσώπων και οντοτήτων δεν περιορίζεται μόνο όταν υπάρχει άμεση ενέργεια από τα στελέχη τους· επεκτείνεται και σε περιπτώσεις όπου δεν υπήρξε επαρκής έλεγχος ή εποπτεία, με αποτέλεσμα να καταστεί δυνατή η διάπραξη παραβάσεων των περιοριστικών μέτρων της ΕΕ.

Τι σημαίνει αυτό για τους Δήμους και τους ΟΤΑ:

1. Δήμοι ως νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ)

   Αν ένας Δήμος (π.χ. μέσω μιας υπηρεσίας ή δημοτικής επιχείρησης) εμπλακεί – άμεσα ή έμμεσα – σε δραστηριότητες που παραβιάζουν περιοριστικά μέτρα της ΕΕ (κυρώσεις, απαγορεύσεις συναλλαγών, δέσμευση κεφαλαίων), τότε μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος όχι μόνο για ενέργειες, αλλά και για παραλείψεις ελέγχου.

2. Ευθύνη αιρετών και υπηρεσιακών στελεχών

   • Αν μια δημοτική αρχή αναθέσει σύμβαση, κάνει εισαγωγές/εξαγωγές ή οικονομικές συναλλαγές χωρίς να ελέγξει επαρκώς αν σχετίζονται με πρόσωπα ή εταιρείες που βρίσκονται σε καθεστώς κυρώσεων, μπορεί να υπάρξουν ποινικές και διοικητικές συνέπειες.

   • Αυτό σημαίνει ότι οι υπηρεσίες προμηθειών, οικονομικών, διεθνών σχέσεων ή αναπτυξιακών έργων των δήμων θα πρέπει να ενισχύσουν τους μηχανισμούς ελέγχου (π.χ. screening εταιρειών συνεργατών).

3. Ενδεχόμενες κυρώσεις

   • Πρόστιμα που προβλέπει ο νόμος (υψηλά, συνδεδεμένα με τον κύκλο εργασιών ή συγκεκριμένα ποσά).

   • Πιθανές ποινικές ευθύνες για φυσικά πρόσωπα (στελέχη που είχαν καθήκον εποπτείας).

   • Κίνδυνος απώλειας αξιοπιστίας και επιπτώσεις στη δυνατότητα συμμετοχής σε ευρωπαϊκά προγράμματα ή διακρατικές συνεργασίες.

4. Πρακτικές επιπτώσεις

   • Οι Δήμοι θα χρειαστεί να θεσπίσουν εσωτερικούς μηχανισμούς συμμόρφωσης (compliance) σε θέματα κυρώσεων της ΕΕ.

   • Πιθανόν να απαιτηθεί εκπαίδευση στελεχών που ασχολούνται με συμβάσεις και διεθνείς συναλλαγές.

   • Ενισχύεται η προσωπική ευθύνη των δημάρχων και αντιδημάρχων Οικονομικών/Προμηθειών, αφού φέρουν την πολιτική ευθύνη για την ορθή εποπτεία.

Σημειώνουμε ότι η υποχρεωτική συμμετοχή ΟΤΑ και Δημοσίου στην κτηματολογική διαμεσολάβηση σημαίνει ότι:

Όταν σε μια αγωγή που σχετίζεται με κτηματολογικές εγγραφές (π.χ. διαφορές για ιδιοκτησία γης, αμφισβήτηση πρώτων εγγραφών) εναγόμενος είναι το Δημόσιο, ένας Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Δήμος, Περιφέρεια) ή ΝΠΔΔ, τότε:

• Πριν η υπόθεση φτάσει στο δικαστήριο, οι διάδικοι υποχρεούνται να συμμετάσχουν σε μια Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία Διαμεσολάβησης.

• Εκεί εκπροσωπείται ο ΟΤΑ ή το Δημόσιο από νομικούς συμβούλους του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ή από έμμισθους/πληρεξούσιους δικηγόρους.

• Οι εκπρόσωποι έχουν την αρμοδιότητα να υπογράψουν τα πρακτικά της διαμεσολάβησης (είτε υπάρξει συμφωνία, είτε όχι).

Η διαμεσολάβηση είναι μια υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία: οι διάδικοι συναντώνται με κτηματολογικό διαμεσολαβητή για να προσπαθήσουν να λύσουν τη διαφορά εξωδικαστικά. Αν εμπλέκεται Δήμος ή ΟΤΑ, δεν μπορεί να αποφύγει τη διαδικασία, αλλά υποχρεούται να συμμετάσχει μέσω των νομικών του εκπροσώπων.

Δείτε εδώ το νομοσχέδιο