Έντονη ανησυχία έχει προκαλέσει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση η εκτόξευση των μετοχών της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ στο Χρηματιστήριο Αθηνών, αμέσως μετά τις ανακοινώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για τη νέα στρατηγική διαχείρισης της λειψυδρίας. Η χρηματιστηριακή αντίδραση ερμηνεύεται ως ένδειξη προσδοκιών για αύξηση της κερδοφορίας και διεύρυνση του ρόλου των δύο εταιρειών στο υπό διαμόρφωση μοντέλο υδατικής πολιτικής.
Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά σε αυτοδιοικητικούς κύκλους, «όπως και στην περίπτωση της καύσης απορριμμάτων και της ενέργειας, οι επενδυτές φαίνεται πως γνωρίζουν ήδη κάτι περισσότερο».
Σχέδιο συγχώνευσης των ΔΕΥΑ σε τρεις υπερδομές
Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται κυβερνητικές πηγές, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τη συγχώνευση εκατοντάδων δημοτικών ΔΕΥΑ (Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης – Αποχέτευσης) σε τρεις μεγάλες εταιρικές οντότητες:
-
ΕΥΔΑΠ, με διεύρυνση της δραστηριότητάς της στην Αττική και πέραν αυτής,
-
ΕΥΑΘ, με έδρα τη Θεσσαλονίκη και αρμοδιότητα στη Βόρεια Ελλάδα,
-
νέα κρατική εταιρεία, η οποία θα αναλάβει την υπόλοιπη επικράτεια.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο σχήμα θα βελτιώσει τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και θα παραμείνει υπό δημόσιο έλεγχο, παρά τις εκτεταμένες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας, διοίκησης και στελέχωσης των εταιρειών.
Επενδύσεις, νέο ταμείο και 1.327 υδατικά έργα
Παράλληλα, προαναγγέλλεται η σύσταση ειδικού ταμείου για τη χρηματοδότηση κρίσιμων έργων υποδομής – όπως φράγματα, εγκαταστάσεις αφαλάτωσης και δίκτυα ύδρευσης – προκειμένου να ενισχυθεί η επάρκεια και η ποιότητα του νερού. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη 1.327 υδατικά έργα, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 5 δισ. ευρώ.
Κρίσιμος πυλώνας του σχεδίου είναι η αναδιοργάνωση του πλαισίου προσλήψεων με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών, καθώς και η εισαγωγή στελεχών από τον ιδιωτικό τομέα σε θέσεις ευθύνης. Στόχος, σύμφωνα με την κυβέρνηση, είναι η βελτίωση της αποδοτικότητας και η ενσωμάτωση σύγχρονων διοικητικών πρακτικών.
Αυτό προϋποθέτει ότι οι ΔΕΥΑ θα απολέσουν την τοπική τους αυτονομία, περνώντας σε κεντρικό έλεγχο, απομακρυνόμενες από τον άμεσο έλεγχο των Δήμων και των Συνδέσμων Ύδρευσης.
Αντιδράσεις από την Αυτοδιοίκηση – Ζητούν δημόσιο χαρακτήρα και διαφάνεια
Το σχέδιο έχει ήδη προκαλέσει προβληματισμό στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η ΚΕΔΕ έχει εκφράσει επανειλημμένα τη διαφωνία της με την αποδυνάμωση των δημοτικών ΔΕΥΑ, τις οποίες θεωρεί κρίσιμα εργαλεία για τη διασφάλιση ποιοτικών υπηρεσιών και την προστασία του νερού ως δημόσιου αγαθού.
Κεντρικό σημείο του προβληματισμού είναι η κοστολόγηση των υπηρεσιών, πολλοί δήμαρχοι αναγνωρίζουν πως, αν και το νερό πρέπει να παραμένει δωρεάν ως αγαθό, το κόστος της διανομής είναι υψηλό και πρέπει να καλύπτεται. Σε αυτό ακριβώς το σημείο παρεμβαίνει η λογική της κερδοφορίας, που δημιουργεί ανησυχίες για αυξήσεις τιμολογίων και αποδυνάμωση της κοινωνικής πολιτικής. Όπως σχολιάζεται, προωθείται ένα μοντέλο όπου το νερό θα είναι “δωρεάν”, αλλά η διανομή του πανάκριβη.
Πολιτική διάσταση και ερωτήματα για τον διάλογο με την Αυτοδιοίκηση
Ο πρωθυπουργός δήλωσε πρόσφατα ότι «το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό», επιχειρώντας να κατευνάσει τις αντιδράσεις. Ωστόσο, η προοπτική μετατροπής των ΔΕΥΑ σε Ανώνυμες Εταιρείες και η εισαγωγή στελεχών από την αγορά προκαλούν έντονο δημόσιο διάλογο για την ουσιαστική ιδιωτικοποίηση μέσω διοικητικής μεταρρύθμισης.
Η νομοθέτηση του σχεδίου δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο τροποποιήσεων. Ένα κρίσιμο ερώτημα παραμένει: θα προηγηθεί ουσιαστική διαβούλευση με την Αυτοδιοίκηση ή θα προχωρήσει το σχέδιο με αιφνιδιαστικές διαδικασίες;
Όπως ενημέρωσε πρόσφατα ο πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών της ΚΕΔΕ, κ. Γιάννης Μουράτογλου, οι Δήμοι που διαθέτουν ΔΕΥΑ πρέπει να προετοιμαστούν ώστε οι προϋπολογισμοί τους να ενταχθούν στο Οικονομικό Παρατηρητήριο. Παρότι οι ΔΕΥΑ διατηρούν τυπικά την αυτονομία τους ως εταιρείες ειδικού σκοπού, θα υποχρεούνται σε:
-
Έγκριση προϋπολογισμών από το Παρατηρητήριο
-
Συστηματική παρακολούθηση στατιστικών στοιχείων
-
Δημοσιονομική πειθαρχία
