Αυτός είναι ο φιλόδοξος στόχος που έχει θέσει η Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα έως το 2030 – Χρηματοδοτήσεις για την βιοποικιλότητα στις πόλεις

Η φύση επιστρέφει — όχι μόνο στα δάση και τους υγροτόπους, αλλά και στις στέγες, στις αυλές σχολείων και κατά μήκος των δρόμων της πόλης.

Με την υποστήριξη της ΕΕ, κοινότητες σε όλη την Ευρώπη αποκαθιστούν τα οικοσυστήματα και ενσωματώνουν τη βιοποικιλότητα στην καθημερινή ζωή. Από τους τοπικούς κήπους μέχρι τη μεγάλης κλίμακας προστασία της φύσης, έτσι μοιάζει ο μετασχηματισμός που καθοδηγείται από τη φύση στην πράξη.

Η φύση είναι κεντρικής σημασίας για την υγεία, την οικονομία και την ευημερία μας, ωστόσο η βιοποικιλότητα συνεχίζει να μειώνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς λόγω της αλλαγής χρήσης γης, της ρύπανσης, των χωροκατακτητικών ειδών και των εντεινόμενων κλιματικών επιπτώσεων.

Ακόμα και καθώς η παγκόσμια οικολογική κρίση βαθαίνει, σε όλη την Ευρώπη, η βιοποικιλότητα αναδιαμορφώνει αθόρυβα τα καθημερινά μας τοπία — όχι μόνο στα εθνικά πάρκα, αλλά και σε παιδικές χαρές, στέγες και όχθες ποταμών. Αυτός είναι ο φιλόδοξος στόχος που έχει θέσει η Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα για το 2030: σεβασμός, προστασία και αναγέννηση της φύσης ενσωματώνοντάς την σε όλους τους τομείς της πολιτικής και της κοινωνίας. Η επίτευξη αυτών των στόχων απαιτεί βιώσιμες επενδύσεις, συμπεριληπτική διακυβέρνηση και προσαρμοσμένη δράση που βασίζεται στα τοπικά πλαίσια.

Η πολιτική συνοχής αποτελεί βασικό παράγοντα της στρατηγικής της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα και οι επενδύσεις της υποστηρίζουν την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Με την ευέλικτη, τοποκεντρική προσέγγισή της, η πολιτική συνοχής βοηθά τις χώρες και τις περιφέρειες να αποκαταστήσουν τα οικοσυστήματα, να βελτιώσουν την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και να επανασυνδέσουν τους ανθρώπους με τη φύση γύρω τους.

Η βιοποικιλότητα στο προσκήνιο

Μεταξύ 2021 και 2027, πάνω από 22,7 δισεκατομμύρια ευρώ διοχετεύονται σε δράσεις για τη βιοποικιλότητα μέσω εθνικών, περιφερειακών και διασυνοριακών προγραμμάτων πολιτικής συνοχής. Από αυτά, 16,8 δισεκατομμύρια ευρώ προέρχονται απευθείας από τα κονδύλια της ΕΕ. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 6% της συνολικής χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής, μια σημαντική αύξηση από το 4% που διατέθηκε κατά την περίοδο 2014-2020.

Αυτό καθιστά την πολιτική συνοχής τη δεύτερη μεγαλύτερη πηγή χρηματοδότησης για τη βιοποικιλότητα στην ΕΕ, μετά την Κοινή Γεωργική Πολιτική. Η δύναμή της έγκειται στην ευελιξία της: επιτρέπει στην πολιτική συνοχής να βρει λύσεις που αναζωογονούν τη βιοποικιλότητα σε αστικές και περιαστικές περιοχές όσο και σε αγροτικές περιοχές. Η πολιτική συνοχής σχεδιάζει τις λύσεις της με τις τοπικές κοινότητες για να καλύψει τις τοπικές τους ανάγκες, καθώς και τους περιβαλλοντικούς στόχους σε ολόκληρη την ΕΕ.

Αυτή είναι η περίπτωση εντυπωσιακών έργων όπως η μετατροπή ενός καταφυγίου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο Αμβούργο σε κήπο στον τελευταίο όροφο KEBAP – έναν ζωντανό χώρο πρασίνου που καλλιεργεί βότανα, λαχανικά και αυτοφυή φυτά ψηλά πάνω από την πόλη. Αυτό το έργο που χρηματοδοτείται από την Πολιτική Συνοχής, όχι μόνο μετατρέπει την σκοτεινή πανύψηλη τσιμεντένια κατασκευή σε αστικό κήπο, αλλά παρέχει επίσης έναν κοινοτικό κόμβο για κομποστοποίηση, οικολογική εκπαίδευση και βιοποικιλότητα. Είναι ένα εντυπωσιακό παράδειγμα του πώς η φύση μπορεί να ανακτήσει ακόμη και τους πιο απίθανους αστικούς χώρους, μετατρέποντας σύμβολα του παρελθόντος σε φάρους ενός πιο πράσινου μέλλοντος.

Γεφυρώνοντας το χάσμα

Η Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα προβλέπει τουλάχιστον 20 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων, τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή και την παροχή υπηρεσιών που βελτιστοποιούν την ευημερία και την ευημερία των πολιτών. Ωστόσο, πρόσφατες μελέτες υποδηλώνουν ότι οι πραγματικές ανάγκες μπορεί να πλησιάζουν τα 48 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για την ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας και τη μείωση των βασικών πιέσεων στη φύση και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες.

Σε ευρύτερο επίπεδο πολιτικής, η διοργανική συμφωνία της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 δεσμεύεται για σταδιακή αύξηση των δαπανών που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα, με στόχο τουλάχιστον το 10% έως το 2026-2027. Η πολιτική συνοχής διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην επίτευξη αυτού του στόχου, όχι μόνο με τη χρηματοδότηση, αλλά και με την κινητοποίηση της τοπικής δράσης και ικανότητας όπου χρειάζεται περισσότερο.

Διαφάνεια και παρακολούθηση

Τα κύρια χρηματοδοτικά μέσα περιλαμβάνουν το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ταμείο Συνοχής, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και τα διασυνοριακά προγράμματα Interreg. Για να διασφαλιστεί η λογοδοσία, τα έργα ταξινομούνται με βάση τον αναμενόμενο αντίκτυπό τους στη βιοποικιλότητα:

100% για άμεσες επενδύσεις όπως η αποκατάσταση της φύσης και η προστασία των οικοτόπων
40% για έμμεσες δράσεις όπως η επεξεργασία λυμάτων ή η αντιπλημμυρική προστασία
0% για δραστηριότητες χωρίς αντίκτυπο στη βιοποικιλότητα

Αυτό το σύστημα βοηθά στη δημιουργία μιας σαφούς εικόνας για το πώς υποστηρίζεται η βιοποικιλότητα μέσω διαφόρων τύπων περιφερειακών επενδύσεων. Αποφεύγει την επιπλέον γραφειοκρατία για τις εθνικές αρχές, ενώ παράλληλα επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί την πρόοδο και στα 27 κράτη μέλη.

Προκλήσεις και ευκαιρίες

Πάνω από το 40% της χρηματοδότησης που σχετίζεται με τη βιοποικιλότητα υποστηρίζει βασικά έργα διατήρησης.

Διαχείριση περιοχών Natura 2000
Αποκατάσταση υγροτόπων και δασών
Κατασκευή πράσινων και μπλε υποδομών, όπως οικολογικοί διάδρομοι και αστικά πάρκα
Το υπόλοιπο διατίθεται για έργα με ευρύτερα περιβαλλοντικά οφέλη, όπως:

Προστασία από πλημμύρες
Επεξεργασία λυμάτων
Μεταβιομηχανική αποκατάσταση γης
Αστικός οικολογικός προσανατολισμός και οικολογική εκπαίδευση
Τα κράτη μέλη καθορίζουν προτεραιότητες σύμφωνα με τις συγκεκριμένες προτεραιότητές τους και τα οικοσυστήματά τους.

Η Ισπανία, η Γαλλία, η Τσεχία και η Πολωνία επικεντρώνονται στις προστατευόμενες περιοχές
Η Βουλγαρία, η Λετονία και η Κύπρος δίνουν προτεραιότητα στην προστασία από τις πλημμύρες
Η Μάλτα επενδύει σε υποδομές λυμάτων
Το Βέλγιο και η Φινλανδία αποκαθιστούν μολυσμένες βιομηχανικές περιοχές
Εθνικές τάσεις: μια συνοπτική εικόνα

Εθνικές τάσεις: μια συνοπτική εικόνα

Οι επενδύσεις συνοχής στη βιοποικιλότητα ποικίλλουν σημαντικά σε ολόκληρη την ΕΕ. Η Πολωνία, ο μεγαλύτερος δικαιούχος, έχει δεσμεύσει πάνω από 3 δισεκατομμύρια ευρώ, ακολουθούμενη από την Τσεχία, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ουγγαρία, την Ιταλία και τη Ρουμανία. Όταν μετρώνται ως ποσοστό των εθνικών προϋπολογισμών συνοχής, τα διασυνοριακά προγράμματα της Βουλγαρίας, της Κύπρου, της Κροατίας και του Interreg ξεχωρίζουν, αφιερώνοντας περισσότερο από 10% στη βιοποικιλότητα. Αντίθετα, το Λουξεμβούργο και η Ολλανδία έχουν επιλέξει να μην χρησιμοποιήσουν τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής για τη βιοποικιλότητα, βασιζόμενα αντ’ αυτού σε άλλα προγράμματα της ΕΕ για την επίτευξη των στόχων τους.

Φύση σε δράση

Σε ολόκληρη την ΕΕ, τα έργα που χρηματοδοτούνται από τη Συνοχή μετατρέπουν την πολιτική σε πράξη και επαναφέρουν τη φύση εκεί όπου οι άνθρωποι ζουν, μαθαίνουν και εργάζονται.

Στην ανατολική Κροατία, το έργο Naturadravina αποκαθιστά πάνω από 2.500 εκτάρια δασικού οικοτόπου στις περιοχές Mura-Drava και Kopački Rit Natura 2000. Το έργο περιλαμβάνει την απομάκρυνση ναρκοπεδίων, την πρόληψη πυρκαγιών, την παρακολούθηση των υδάτων και τον οικοτουρισμό.

Στη Σλοβακία, η πρωτοβουλία Green Villages ενισχύει τις πράσινες υποδομές και αναζωογονεί τα οικοσυστήματα. Οι δήμοι λαμβάνουν δέντρα, εδαφικά υποστρώματα και τεχνική υποστήριξη για την εφαρμογή ημιφυσικών τοπίων που εξυπηρετούν την τοπική βιοποικιλότητα και τις κοινότητες.

Στο Μπουτσκόβιτσε της Πολωνίας, το έργο του ρέματος Žilica αποκαθιστά έναν βασικό οικολογικό διάδρομο μέσω της απομάκρυνσης χωροκατακτητικών ειδών και της συμμετοχής του κοινού μέσω ενός νέου κέντρου οικολογικής εκπαίδευσης και ενός μονοπατιού επισκεπτών που έχουν σχεδιαστεί για τη διαχείριση της τουριστικής πίεσης.

Επαναπροσδιορισμός της αστικής βιοποικιλότητας

Οι πόλεις γίνονται κινητήριες δυνάμεις οικολογικής ανανέωσης. Με τη χρηματοδότηση της συνοχής, οι κοινότητες ανακτούν τον πράσινο χώρο και επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να ευδοκιμήσει η αστική βιοποικιλότητα.

Στο Όσιεκ της Κροατίας, οι χλοοτάπητες μετατρέπονται σε λιβάδια με αγριολούλουδα για επικονιαστές μέσω του έργου Grassy Perspectives.
Στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας, ο Κήπος του Κλίματος Auróra ευδοκιμεί ακόμη και σε ξηρά καλοκαίρια, χάρη στην κομποστοποίηση, τη συμμετοχή της κοινότητας και την ανθεκτική φύτευση.
Στην ισπανική πόλη Aranda de Duero, η πρωτοβουλία Aranda Ambassadors εκπαιδεύει τους πολίτες στην προστασία της βιοποικιλότητας μέσω μηνιαίων εργαστηρίων και άμεσης συνεργασίας με τους δημοτικούς αξιωματούχους.
Όπου η φύση συναντά τον πολιτισμό

Η πολιτική συνοχής βοηθά τις κοινότητες να προστατεύουν όχι μόνο τα οικοσυστήματα, αλλά και να διατηρούν τις παραδόσεις, τη μνήμη και την ταυτότητα.

Στη νότια Ισπανία, ο συνεταιρισμός El Campillo de la Felicidad προωθεί την κομποστοποίηση και το κυκλικό εμπόριο για την οικοδόμηση υγιών εδαφών και τοπικών μέσων διαβίωσης.
Στη Ρουμανία, το School in the Orchard συνδέει τα αστικά σχολεία με αγροτικούς κήπους για να διδάξουν κομποστοποίηση, αναγεννητική κηπουρική και υγιεινή διατροφή. Εν τω μεταξύ, το πρόγραμμα «Biodiversity Storytelling in the South» χαρτογραφεί τους παραδοσιακούς σπόρους, ενισχύει τις τράπεζες σπόρων της κοινότητας και γιορτάζει την τοπική βιοποικιλότητα μέσω εργαστηρίων και φεστιβάλ.

Στην Ουψάλα της Σουηδίας, ο δασικός κήπος Skyttorp φέρνει κοντά κατοίκους, εκκλησίες και σχολεία για να καλλιεργήσουν τρόφιμα και να καλλιεργήσουν το κοινοτικό πνεύμα.

Μια συλλογική επένδυση στο μέλλον

Σε αστικές, περιαστικές και αγροτικές περιοχές, η πολιτική συνοχής καταλύει την οικολογική και πολιτιστική αναγέννηση.

Η κρίση βιοποικιλότητας είναι τεράστια, αλλά και οι δυνατότητες για αλλαγή. Με πάνω από 22 δισεκατομμύρια ευρώ να έχουν ήδη δεσμευτεί, η πολιτική αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του περιβαλλοντικού μετασχηματισμού της ΕΕ, όχι μόνο στα καταφύγια άγριας φύσης, αλλά και στις στέγες, στις όχθες των ποταμών και στον πυρήνα της τοπικής ταυτότητας. Οι προσπάθειες μικρής κλίμακας μπορούν να έχουν εκτεταμένες οικολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Δίνοντας κεφάλαια στα χέρια των τοπικών φορέων, η πολιτική συνοχής δίνει στις πόλεις, τις κωμοπόλεις και τις περιφέρειες τα εργαλεία για να ηγηθούν της δικής τους περιβαλλοντικής μετάβασης. Το αποτέλεσμα θα είναι μια Ευρώπη όπου η βιοποικιλότητα δεν είναι ένας μακρινός πολιτικός στόχος αλλά μέρος της καθημερινής ζωής, βαθιά ριζωμένη στο πλαίσιο, τον πολιτισμό και την κοινότητα.

myota.gr